मुंबई प्रतिनिधी
मुंबई/नागपूर : नागपूरहून मुंबईकडे धावणाऱ्या दुरांतो एक्स्प्रेसमध्ये अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत एका स्टाफ नर्सने दाखवलेल्या प्रसंगावधानामुळे गर्भवती महिलेची आणि नवजात बालिकेची सुरक्षित प्रसूती झाली. कोणतेही वैद्यकीय साहित्य उपलब्ध नसताना केवळ चाकू, दोरा आणि मर्यादित साधनसामग्रीच्या मदतीने ही प्रसूती करण्यात आली.
नागपूर येथील ३६ वर्षीय अंजुम बानो वसीम अख्तर या आपल्या दोन मुलींसह दुरांतो एक्स्प्रेसने मुंबईकडे प्रवास करत होत्या. २४ जून रोजी रात्री सुमारे १० वाजल्यापासून त्यांना प्रसूतीच्या कळा सुरू झाल्या. मात्र पुढील काही तास त्यांनी याबाबत कोणालाही माहिती दिली नाही. पहाटेच्या सुमारास वेदना असह्य झाल्यानंतर सहप्रवाशांना याची माहिती मिळाली. त्यावेळी रेल्वे भुसावळजवळ वेगाने धावत होती आणि तातडीचा थांबा उपलब्ध नव्हता.
याच ट्रेनमधील एस-५ डब्यात प्रवास करणाऱ्या मुंबईतील बॉम्बे हॉस्पिटल अँड मेडिकल रिसर्च सेंटरमध्ये कार्यरत २७ वर्षीय स्टाफ नर्स मिनू भैसरे यांनी तातडीने पुढाकार घेतला. त्या घटनास्थळी पोहोचल्या तेव्हा गर्भाशयातील पाण्याची पिशवी फुटली होती आणि बाळाचे डोके बाहेर येऊ लागले होते. त्यामुळे वैद्यकीय मदतीची प्रतीक्षा करणे शक्य नसल्याचे त्यांनी ओळखले.
सहप्रवाशांनी साईड लोअर बर्थभोवती चादरी लावून तात्पुरता प्रसूती कक्ष तयार केला. ट्रेनमध्ये प्रवास करणाऱ्या एका नर्सिंग विद्यार्थिनीनेही मिनू यांना मदत केली.
प्रसूतीसाठी आवश्यक असलेले हातमोजे, निर्जंतुक ब्लेड, कात्री किंवा डिलिव्हरी किट ट्रेनमध्ये उपलब्ध नव्हते. नाळ कापण्यासाठी नवीन ब्लेडचा शोध घेतला गेला; मात्र ते उपलब्ध न झाल्याने एका प्रवाशाने दिलेला चाकू मिनू भैसरे यांनी हँड सॅनिटायझरने निर्जंतुक करून वापरला. आईकडे असलेल्या दोऱ्याने नाळ बांधून कापण्यात आली. त्यानंतर अपरा बाहेर काढून आई आणि नवजात बालिकेला पाणी, कापूस आणि नॅपकिनच्या साहाय्याने स्वच्छ करण्यात आले. जन्मानंतर बालिकेला आईच्या छातीवर ठेवून स्तनपानही सुरू करण्यात आले.
दरम्यान, रेल्वे हेल्पलाइनवर संपर्क साधण्यात आला होता. रेल्वे सुरक्षा दलाच्या माहितीनुसार, ट्रेन पहाटे सुमारे २.५० वाजता चाळीसगाव स्थानकात पोहोचताच रेल्वे कर्मचारी आणि रुग्णवाहिका सज्ज ठेवण्यात आली होती. अंजुम, त्यांची नवजात कन्या आणि दोन मुलींना ग्रामीण रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. तेथे डॉक्टरांनी आई आणि बाळ दोघांचीही प्रकृती स्थिर असल्याचे सांगितले.
मिनू भैसरे यांनी सांगितले की, त्या क्षणी आई आणि बाळाचे प्राण वाचवणे हेच आपले एकमेव ध्येय होते. एक नर्स म्हणून कर्तव्य पार पाडल्याचे समाधान असल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच प्रत्येक लांब पल्ल्याच्या रेल्वेत प्रसूतीसारख्या आपत्कालीन परिस्थितीसाठी आवश्यक मूलभूत वैद्यकीय साहित्य उपलब्ध असणे गरजेचे असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
अंजुम बानो यांनी मिनू भैसरे यांचे आभार मानताना, “त्या योग्य वेळी देवदूतासारख्या धावून आल्या. त्यांनी माझे आणि माझ्या मुलीचे प्राण वाचवले. आम्ही आयुष्यभर त्यांचे ऋणी राहू,” अशी भावना व्यक्त केली.
बॉम्बे हॉस्पिटलचे वैद्यकीय संचालक डॉ. राजकुमार पाटील यांनी मिनू भैसरे यांच्या धाडसाचे आणि वैद्यकीय कौशल्याचे कौतुक केले. तर मध्य रेल्वेने या घटनेनंतर ट्रेनमधील प्रथमोपचार सुविधांबाबत धोरणात्मक स्तरावर विचार करण्याची गरज असल्याचे संकेत दिले आहेत.
