मुंबई प्रतिनिधी
भेसळयुक्त अन्नपदार्थ, बनावट औषधे किंवा निकृष्ट दर्जाच्या उत्पादनांविरोधात तक्रार नोंदविण्याची प्रक्रिया आता अधिक सोपी, जलद आणि नागरिकाभिमुख झाली आहे. महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित अत्याधुनिक ऑनलाइन तक्रार नोंदणी पोर्टल सुरू केले असून, नागरिकांनी केवळ मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजी भाषेत आपली तक्रार बोलून सांगितली तरी ती काही क्षणांत लेखी स्वरूपात तयार होणार आहे. त्यामुळे टायपिंगची अडचण, भाषेचा अडथळा किंवा तक्रार लिहिण्याचा त्रास आता संपुष्टात येणार आहे.
या अभिनव उपक्रमाची माहिती अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी सोशल मीडियावरील पोस्टद्वारे दिली. नागरिकांचा सहभाग वाढवून भेसळ आणि बनावट औषधांविरोधातील लढा अधिक प्रभावी करण्यासाठी ही प्रणाली विकसित करण्यात आल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘फक्त बोला, तक्रार तयार होईल’
भेसळीचे प्रकार समोर येत असले तरी अनेक नागरिकांना तक्रार कशी करायची, कुठे करायची किंवा ती व्यवस्थित लिहिणे शक्य होत नसल्याने अनेक गंभीर प्रकरणे दडपली जातात. ही समस्या लक्षात घेऊन FDA ने AI तंत्रज्ञानाचा वापर करत व्हॉइस-आधारित तक्रार प्रणाली विकसित केली आहे.
या पोर्टलवर नागरिकांना फक्त मायक्रोफोन सुरू करून आपली तक्रार बोलून सांगायची आहे. प्रणाली संबंधित माहिती समजून घेऊन तिचे अचूक, स्पष्ट आणि अधिकृत लेखी तक्रारीत रूपांतर करेल. त्यामुळे डिजिटल साक्षरता कमी असलेल्या नागरिकांनाही सहजपणे तक्रार नोंदवता येणार आहे.
अन्न आणि औषधांसाठी एकच डिजिटल व्यासपीठ
यापूर्वी अन्न सुरक्षेशी संबंधित तक्रारी आणि औषधांबाबतच्या तक्रारींसाठी वेगवेगळ्या प्रक्रियांचा अवलंब करावा लागत होता. नव्या व्यवस्थेमुळे दोन्ही प्रकारच्या तक्रारींसाठी एकच डिजिटल व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे.
भेसळयुक्त दूध, तेल, मसाले, मिठाई, पॅकबंद अन्नपदार्थ, कालबाह्य खाद्यपदार्थ किंवा बनावट, निकृष्ट दर्जाची औषधे, मेडिकलमधील गैरव्यवहार अशा सर्व प्रकारच्या तक्रारी एकाच पोर्टलवरून नोंदविता येणार आहेत. त्यामुळे नागरिकांची गैरसोय कमी होण्याबरोबरच प्रशासनालाही तक्रारींवर अधिक वेगाने कारवाई करता येणार आहे.
तक्रारीच्या प्रत्येक टप्प्यावर नजर ठेवता येणार
नव्या पोर्टलचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे तक्रार ट्रॅकिंगची सुविधा. नागरिकांनी तक्रार नोंदवल्यानंतर तिला एक संदर्भ क्रमांक मिळणार असून, त्याद्वारे तक्रारीची सद्यस्थिती ऑनलाइन पाहता येणार आहे.
तक्रार कोणत्या अधिकाऱ्याकडे आहे, त्यावर कोणती कारवाई झाली, तपासाची स्थिती काय आहे, याची माहिती नागरिकांना घरबसल्या मोबाईल किंवा संगणकावर उपलब्ध होणार आहे. यामुळे तक्रार प्रक्रियेत पारदर्शकता वाढण्यास मदत होणार असल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे.
नागरिकांच्या सहभागावर भर
आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी नागरिकांना या सुविधेचा सक्रिय वापर करण्याचे आवाहन करत, “तुमची जागरूकता म्हणजेच सर्वांची सुरक्षा,” असा संदेश दिला आहे. अन्नातील भेसळ, बनावट औषधे आणि ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या गैरप्रकारांविरोधात प्रशासन एकट्याने लढू शकत नाही. त्यासाठी नागरिकांनी निर्भयपणे पुढे येऊन संशयास्पद प्रकारांची माहिती द्यावी, असे त्यांनी नमूद केले.
आरोग्य सुरक्षेला बळ देणारा महत्त्वाचा टप्पा
तज्ज्ञांच्या मते, AI-आधारित तक्रार प्रणालीमुळे नागरिकांचा सहभाग वाढेल, तक्रारींची संख्या वाढण्याबरोबरच त्यांचे तातडीने वर्गीकरण आणि निपटारा करणेही सुलभ होईल. राज्यातील ग्राहक संरक्षण व्यवस्था अधिक सक्षम करण्याच्या दृष्टीने FDA चे हे पाऊल महत्त्वाचे मानले जात असून, भेसळ आणि बनावट औषधांविरोधातील कारवाईला त्यामुळे मोठी गती मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
नागरिकांना complaints.mahafda.in या पोर्टलवर जाऊन कोणत्याही वेळी ऑनलाइन तक्रार नोंदवता येणार असून, AI-आधारित ही सुविधा महाराष्ट्रातील ग्राहक संरक्षण व्यवस्थेला डिजिटल आणि अधिक लोकाभिमुख बनविण्याच्या दिशेने महत्त्वाची झेप ठरणार आहे.
