मुंबई प्रतिनिधी
उन्हाच्या झळांनी राज्याला होरपळून काढत असताना आर्थिक राजधानी मुंबईवरही पाणीटंचाईची छाया गडद होत चालली आहे. शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या सातही धरणांतील एकूण जलसाठा केवळ २७ टक्क्यांवर घसरल्याने महापालिकेने अखेर पाणीपुरवठ्यावर मर्यादा आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यानुसार १५ मेपासून मुंबईत १० टक्के पाणीकपात लागू करण्यात येणार असून नागरिकांनी पाणी वापरात काटकसर करावी, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
महापालिका आयुक्त अश्विनी भिडे यांनी मंगळवारी आयोजित पत्रकार परिषदेत ही माहिती दिली. शहराच्या वाढत्या पाणीगरजांपुढे घटता जलसाठा ही गंभीर बाब ठरत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. “धरणांमधील उपलब्ध पाणी जुलैच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत पुरेल, असा अंदाज आहे. त्यामुळे नियोजनबद्ध वापरासाठी कपात अपरिहार्य ठरली,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
धरणसाखळीतील चिंताजनक स्थिती
मुंबईला भातसा, वैतरणा, तानसा, मोडकसागर, तुलसी, विहार आणि मध्य वैतरणा या धरणांमधून पाणीपुरवठा केला जातो. मात्र, यंदा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीपासूनच पाणीसाठ्यात झपाट्याने घट होत असल्याचे चित्र आहे. एप्रिल अखेरीस एकूण साठा २७ टक्क्यांवर येऊन ठेपला असून ही स्थिती मागील काही वर्षांच्या तुलनेत अधिक चिंताजनक मानली जात आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, यामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत. वाढते तापमान आणि पर्जन्यमानातील अनिश्चितता. राज्यात अनेक ठिकाणी तापमान ४० अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेले असून त्यामुळे धरणांतील पाण्याचे बाष्पीभवन मोठ्या प्रमाणात होत आहे. दुसरीकडे, मागील हंगामात समाधानकारक पाऊस न झाल्याने साठे अपेक्षित पातळीवर पोहोचले नाहीत.
राखीव पाण्यासाठी राज्य सरकारकडे मागणी
स्थितीची तीव्रता लक्षात घेऊन महापालिकेने राज्य सरकारकडे भातसा आणि वैतरणा धरणांतून २३७ दशलक्ष लिटर राखीव पाणी उपलब्ध करून देण्याची मागणी केली आहे. या मागणीवर लवकर निर्णय होण्याची अपेक्षा प्रशासनाने व्यक्त केली असली, तरी तोपर्यंत उपलब्ध साठ्याचे काटेकोर नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
‘एल निनो’चा संभाव्य परिणाम
यंदा ‘एल निनो’च्या प्रभावामुळे मान्सून कमी पडण्याची शक्यता हवामान खात्याने वर्तवली आहे. त्यामुळे पावसाचे आगमन उशिरा होणे किंवा प्रमाणात घट होणे, अशी भीती व्यक्त होत आहे. अशा परिस्थितीत सध्याचा जलसाठा अधिक काळ टिकवणे ही मोठी कसरत ठरणार आहे.
नागरिकांसाठी सूचना
पालिकेने पाणीटंचाईचा सामना करण्यासाठी काही प्राथमिक उपाययोजना सुचवल्या आहेत.
पाण्याचा अपव्यय टाळावा
गळती तातडीने दुरुस्त करावी
वाहन धुणे, बागांना पाणी देणे यावर मर्यादा ठेवावी
पुनर्वापराच्या पाण्याचा वापर वाढवावा
भविष्यातील आव्हान
मुंबईसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या महानगरात पाण्याची मागणी सातत्याने वाढत आहे. वाढती लोकसंख्या, औद्योगिक गरजा आणि हवामान बदल यांचा एकत्रित परिणाम पाणीपुरवठा व्यवस्थेवर होत आहे. त्यामुळे दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज अधोरेखित होत आहे. नवीन जलस्रोतांचा शोध, पुनर्वापर प्रकल्प, पावसाचे पाणी साठवण (रेनवॉटर हार्वेस्टिंग) आणि वितरणातील गळती रोखणे यांसारख्या उपायांकडे गांभीर्याने पाहण्याची वेळ आली आहे.
दरम्यान, १५ मेपासून लागू होणारी १० टक्के कपात ही केवळ तात्पुरती उपाययोजना असली, तरी येणाऱ्या दिवसांत परिस्थिती आणखी गंभीर होऊ नये यासाठी नागरिकांचा सहकार्यभाव निर्णायक ठरणार आहे. मुंबईकरांनी पाणी जपून वापरल्यासच या संकटावर मात करणे शक्य होईल, असा विश्वास प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.
