सातारा प्रतिनिधी
पावसाळ्याच्या आगमनाची प्रतीक्षा असतानाच सातारा जिल्ह्यावर यंदा पाणीटंचाईचे गंभीर सावट निर्माण झाले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख धरणांमधील पाणीसाठा झपाट्याने कमी होत असून ग्रामीण आणि शहरी भागातील पाणीपुरवठा व्यवस्थेवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. अनेक गावांमध्ये टँकरद्वारे पाणीपुरवठा सुरू करण्यात आला असून काही भागांत पाणी कपातीचे संकेत मिळू लागल्याने नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.
जिल्ह्यातील कण्हेर, उरमोडी, तारळी, धोम, बलकवडी, कास तसेच कोयना प्रकल्पातील उपलब्ध पाणीसाठ्यात गेल्या काही आठवड्यांत लक्षणीय घट झाली आहे. पावसाळा सुरू होण्यास अद्याप काही दिवसांचा कालावधी शिल्लक असताना धरणांमधील उपयुक्त साठा वेगाने कमी होत असल्याने प्रशासनाने पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचा निर्णय घेतला आहे. परिणामी काही भागांमध्ये सिंचनासाठीच्या पाण्यावर निर्बंध अधिक कडक करण्यात आले असून शेतकऱ्यांनाही काटकसरीने पाण्याचा वापर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
सातारा शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या कास धरणातील साठा चिंताजनक पातळीवर पोहोचल्याने शहरात दिवसाआड पाणीपुरवठ्याची व्यवस्था कायम ठेवण्यात आली आहे. शहरातील उंच भाग तसेच वितरण व्यवस्थेच्या शेवटच्या टोकावरील वस्त्यांमध्ये कमी दाबाने पाणीपुरवठा होत असल्याच्या तक्रारी वाढल्या आहेत. काही ठिकाणी नागरिकांना पाणी साठवून ठेवण्याची वेळ आली असून भविष्यात परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
ग्रामीण भागातील स्थितीही तितकीच चिंताजनक आहे. अनेक गावांमधील विहिरी, बोअरवेल आणि लहान पाणीपुरवठा योजनांचे स्रोत आटण्याच्या मार्गावर आहेत. त्यामुळे महिलांना आणि ग्रामस्थांना पाण्यासाठी मोठी पायपीट करावी लागत आहे. जावळी, खटाव, माण, फलटण आणि कोरेगाव तालुक्यातील काही गावांमध्ये टंचाईची तीव्रता अधिक असल्याचे प्रशासनाच्या अहवालातून स्पष्ट झाले आहे. अनेक गावांमध्ये टँकरद्वारे पाणीपुरवठा सुरू असून आगामी दिवसांत टँकरांची संख्या वाढवावी लागू शकते, अशी शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.
पिण्याच्या पाण्याबरोबरच पशुधनासाठी पाणी उपलब्ध करून देणे हे प्रशासनासमोरील मोठे आव्हान बनले आहे. ग्रामीण भागातील जनावरे आणि दुग्धव्यवसायावर पाणीटंचाईचा थेट परिणाम होत असल्याने शेतकरी वर्गही चिंतेत आहे. उन्हाळ्याच्या तीव्रतेमुळे जलस्रोतांवरील ताण वाढला असून भूजल पातळीही अनेक ठिकाणी घसरल्याचे निदर्शनास आले आहे.
दरम्यान, हवामान विभागाने मान्सून लवकरच सक्रिय होण्याचा अंदाज व्यक्त केला असला तरी प्रत्यक्षात समाधानकारक पाऊस पडून धरणांमध्ये नवीन आवक सुरू होईपर्यंत पाण्याचे काटेकोर नियोजन करण्याची आवश्यकता प्रशासनाने अधोरेखित केली आहे. नागरिकांनी पाण्याचा अपव्यय टाळावा, वाहन धुणे, बागांना अतिरिक्त पाणी देणे आणि अनधिकृत पाणीउपसा यांसारख्या प्रकारांपासून दूर राहावे, असे आवाहनही करण्यात आले आहे. जलस्रोतांवरील वाढता ताण आणि घटता साठा लक्षात घेता पुढील काही आठवडे सातारा जिल्ह्यासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
प्रशासनाच्या उपाययोजना
आपत्कालीन जलव्यवस्थापन कक्ष कार्यान्वित
पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखाली स्वतंत्र आपत्कालीन जलव्यवस्थापन कक्ष सुरू करण्यात आला आहे. या नियंत्रण कक्षामार्फत धरणांतील साठा, पाणीपुरवठा योजना, टँकर व्यवस्था आणि गावनिहाय परिस्थितीचे दैनंदिन परीक्षण केले जात आहे. पाणीटंचाईग्रस्त गावांचा स्वतंत्र नकाशा तयार करून प्राधान्यक्रमाने पाणीपुरवठा करण्याची योजना राबविण्यात येत आहे.
दीर्घकालीन जलसुरक्षा आराखड्याला गती
टंचाईच्या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून जिल्हा प्रशासनाने दीर्घकालीन जलसुरक्षा आराखड्याची अंमलबजावणी सुरू केली आहे. गावपातळीवर पर्जन्यजल संधारण, जलपुनर्भरण प्रकल्प, शेततळे, लघु बंधारे, गाळ काढणे आणि विविध जलसंधारण कामांना गती देण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. तसेच भूजल पुनर्भरणासाठी विशेष मोहीम राबविण्यात येणार असून धरणसाठा, भूजल पातळी आणि पर्जन्यमान यांचे डिजिटल मॉनिटरिंग करण्याची व्यवस्था उभारली जाणार आहे.
पावसाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या सातारा जिल्ह्यासाठी सध्या प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा ठरत असून प्रशासन आणि नागरिकांनी संयुक्तपणे जलसंधारण व पाणी बचतीची जबाबदारी पार पाडल्यास संभाव्य संकटाची तीव्रता कमी होऊ शकते, असे मत जलतज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.
