सातारा प्रतिनिधी
सातारा : डिजिटल व्यवहारांचा वाढता वापर, ऑनलाइन खरेदी, मोबाईल बँकिंग, यूपीआय तसेच सोशल मीडिया यामुळे नागरिकांचे दैनंदिन जीवन अधिक सुलभ झाले असले, तरी त्याचबरोबर ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांमध्येही वाढ होत आहे. सायबर गुन्हेगारांकडून विविध क्लृप्त्या वापरून नागरिकांची आर्थिक तसेच वैयक्तिक माहिती मिळविण्याचे प्रकार वाढत असल्याने डिजिटल व्यवहार करताना विशेष खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. याच पार्श्वभूमीवर नागरिकांमध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती निर्माण करण्यासाठी इंटरनॅशनल फिटनेस स्टुडिओ, अंबवडे येथे विशेष जनजागृती उपक्रम घेण्यात आला.
कर्मवीर भाऊराव पाटील इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट स्टडीज रिसर्च, वर्ये, सातारा येथील विद्यार्थी प्रतिक ठोंबरे आणि साहिल भैसे यांनी क्विक हील फाउंडेशनच्या सहकार्याने हा ‘इम्पॅक्ट अॅक्टिव्हिटी’ उपक्रम राबविला. या वेळी जिममध्ये उपस्थित नागरिकांशी संवाद साधून सायबर गुन्ह्यांचे विविध प्रकार, त्यापासून बचाव करण्याच्या पद्धती आणि फसवणूक झाल्यानंतर करावयाच्या उपाययोजनांची माहिती देण्यात आली.
फेक लिंकपासून ओटीपीपर्यंत सावधानतेचा इशारा
सायबर गुन्हेगारांकडून नागरिकांना आकर्षक संदेश, बँक खाते बंद होण्याची भीती, केवायसी अपडेट करण्याचे आवाहन, विविध ऑफर, बक्षिसे किंवा बनावट सरकारी योजनांच्या नावाखाली लिंक पाठविल्या जातात. अशा लिंकवर क्लिक केल्यानंतर नागरिकांची वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती चोरीला जाऊ शकते. त्यामुळे अनोळखी व्यक्तींकडून आलेल्या लिंकवर क्लिक करू नये, असा सल्ला विद्यार्थ्यांनी दिला.
तसेच ओटीपी, एटीएम पिन, यूपीआय पिन, पासवर्ड किंवा बँक खात्याशी संबंधित गोपनीय माहिती कोणत्याही व्यक्तीसोबत शेअर करू नये, याबाबत विशेष मार्गदर्शन करण्यात आले. बँक किंवा कोणतीही अधिकृत संस्था फोनवरून अशा प्रकारची गोपनीय माहिती मागत नाही, हेही नागरिकांच्या निदर्शनास आणून देण्यात आले.
बनावट सोशल मीडिया खात्यांपासूनही सावध राहण्याचे आवाहन
सोशल मीडियावर एखाद्या व्यक्तीच्या नावाने बनावट खाते तयार करून त्याच्या मित्र-नातेवाईकांकडे पैशांची मागणी करणे, संशयास्पद लिंक पाठविणे किंवा वैयक्तिक माहिती मिळविण्याचे प्रकार घडत आहेत. त्यामुळे सोशल मीडिया खात्यांची गोपनीयता सुरक्षित ठेवणे, मजबूत पासवर्ड वापरणे आणि शक्य असल्यास टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशनचा वापर करणे आवश्यक असल्याचे यावेळी सांगण्यात आले.
फसवणूक झाल्यास घाबरू नका
सायबर फसवणुकीला बळी पडल्यास घाबरून न जाता तातडीने योग्य ती पावले उचलणे महत्त्वाचे आहे. आर्थिक फसवणूक झाल्यास संबंधित बँकेशी त्वरित संपर्क साधणे, व्यवहाराची माहिती सुरक्षित ठेवणे तसेच अधिकृत सायबर गुन्हे तक्रार यंत्रणेकडे तक्रार नोंदविणे याबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले.
नागरिकांनी सायबर गुन्ह्यांपासून बचाव करण्यासाठी ‘सावधगिरी हीच सुरक्षितता’ या तत्त्वाचा अवलंब करावा. कोणताही ऑनलाइन व्यवहार करण्यापूर्वी संदेश, लिंक किंवा समोरच्या व्यक्तीची विश्वासार्हता तपासणे आवश्यक असल्याचे विद्यार्थ्यांनी स्पष्ट केले.
प्रश्नोत्तरांतून नागरिकांचा उत्स्फूर्त सहभाग
उपक्रमादरम्यान उपस्थित नागरिकांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवित सायबर फसवणुकीच्या विविध घटनांबाबत प्रश्न विचारले. दैनंदिन जीवनात घडू शकणाऱ्या प्रसंगांची उदाहरणे देत विद्यार्थ्यांनी नागरिकांच्या शंकांचे निरसन केले. त्यामुळे सायबर सुरक्षेविषयीची माहिती केवळ व्याख्यानापुरती मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष जीवनाशी जोडली गेली.
सायबर सुरक्षेबाबत नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी अशा संवादात्मक उपक्रमांची आवश्यकता असून, डिजिटल व्यवहार वाढत असताना प्रत्येकाने सायबर सुरक्षेचे मूलभूत नियम समजून घेणे गरजेचे आहे, असा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
या उपक्रमासाठी विद्यार्थ्यांना एम. जे. पंडित सर यांचे विशेष मार्गदर्शन लाभले.
