उमेश गायगवळे. 9769020286
प्रेम म्हणजे विश्वास. प्रेम म्हणजे समर्पण. प्रेम म्हणजे एकमेकांचा स्वीकार. प्रेम म्हणजे आयुष्यभर साथ देण्याची शपथ. पण आज या प्रेमाच्याच नावाखाली जर नियोजनबद्ध हत्या घडत असतील, तर हा केवळ कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न राहत नाही; तो समाजाच्या नैतिक अधःपतनाचा गंभीर इशारा ठरतो. पुण्यातील केतन अग्रवाल हत्याप्रकरणाने महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशाला हादरवले आहे. तपासातून समोर येणारे तपशील पाहिले, तर ही केवळ एका तरुणाची हत्या नसून विश्वास, नातेसंबंध आणि माणुसकीचा थंड डोक्याने केलेला खून असल्याची भावना निर्माण होते.
या प्रकरणाचा अंतिम निर्णय न्यायालय देईल. दोषी कोण, शिक्षा काय, हे न्यायालयीन प्रक्रियेनंतरच स्पष्ट होईल. मात्र तपासात समोर आलेले कथित तपशील समाजाला अस्वस्थ करणारे आहेत. इंटरनेटवर आधीच्या हत्येच्या प्रकरणांचा अभ्यास करणे, पुरावे कसे लपवायचे याचा विचार करणे, घटनास्थळाची निवड करणे, स्वतःवरील संशय टाळण्यासाठी कथित बनावट परिस्थिती निर्माण करणे आणि त्यानंतरही कोणताही पश्चात्ताप न दिसणे – या गोष्टी केवळ एका गुन्ह्याच्या चौकटीत बसत नाहीत. त्या एका भयावह मानसिकतेकडे बोट दाखवतात.
आज प्रश्न एका सियाचा किंवा एका केतनचा नाही. प्रश्न आहे, आपल्या समाजात नात्यांचे मूल्य नेमके कुठे हरवत आहे? प्रेम इतके स्वार्थी कधी झाले? मतभेद झाले, नाते पुढे नेता येत नाही असे वाटले, तर विभक्त होण्याचे, लग्न मोडण्याचे, कायदेशीर मार्ग स्वीकारण्याचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. पण त्याऐवजी एखाद्याचा जीव घेणे हा पर्याय कसा काय स्वीकारला जातो? ही मानसिकता समाजासाठी अधिक धोकादायक आहे.
अलीकडच्या काळात अशा अनेक घटना समोर आल्या आहेत. कधी पत्नी पतीचा जीव घेते, कधी पती पत्नीची हत्या करतो, कधी प्रियकर-प्रेयसी मिळून कट रचतात. प्रत्येक घटनेची कारणे वेगळी असू शकतात; पण समान धागा एकच दिसतो – नात्यातील प्रामाणिकपणा आणि संवाद संपत चालला आहे. प्रेमात सत्यापेक्षा दिखावा वाढला आहे. विश्वासापेक्षा स्वार्थ मोठा झाला आहे. भावनेपेक्षा अहंकाराला अधिक महत्त्व मिळू लागले आहे.
ही परिस्थिती विशेषतः तरुण पिढीसाठी चिंताजनक आहे. समाजमाध्यमांच्या युगात प्रेम व्यक्त करणे सोपे झाले; पण प्रेम टिकवणे कठीण झाले आहे. आकर्षणाला प्रेम समजले जात आहे. क्षणिक भावना आयुष्यभराच्या निर्णयात बदलत आहेत. आणि जेव्हा वास्तव समोर येते, तेव्हा संयमाने मार्ग शोधण्याऐवजी टोकाची पावले उचलली जात आहेत. ही प्रवृत्ती थांबवणे ही केवळ पालकांची किंवा पोलिसांची जबाबदारी नाही; ती संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे.
आज प्रत्येक तरुण आणि तरुणीने स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे. प्रेम म्हणजे मालकी हक्क आहे का? प्रेम म्हणजे दुसऱ्याच्या आयुष्यावर नियंत्रण ठेवणे आहे का? प्रेम म्हणजे फसवणूक, सूड किंवा हिंसा आहे का? यापैकी कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर ‘होय’ असेल, तर ते प्रेम नसून विनाशाची सुरुवात आहे.
खरे प्रेम कधीच खून शिकवत नाही. खरे प्रेम सूड शिकवत नाही. खरे प्रेम खोटेपणा शिकवत नाही. खरे प्रेम समोरच्याचा जीव घेण्याऐवजी त्याचे आयुष्य सुखी व्हावे, अशीच भावना निर्माण करते. दोन व्यक्तींचे विचार जुळले नाहीत, तर सन्मानाने वेगळे होण्याची ताकदही प्रेमच देते. हिंसा नाही.
या प्रकरणाने आणखी एक गंभीर प्रश्न समोर आणला आहे. गुन्हे करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत आहे. इंटरनेट ज्ञानासाठी आहे; पण त्याच इंटरनेटचा वापर गुन्ह्यांचे नियोजन करण्यासाठी होऊ लागला, तर समाजाने अधिक सावध होण्याची गरज आहे. विज्ञानाने दिलेली साधने माणुसकीसाठी वापरली गेली पाहिजेत; विनाशासाठी नव्हे.
न्यायव्यवस्थेबाबतही समाजाच्या अपेक्षा स्पष्ट आहेत. तपास निष्पक्ष, वैज्ञानिक आणि पुराव्यांवर आधारित झाला पाहिजे. दोष सिद्ध झाल्यास कायद्यानुसार कठोर शिक्षा झाली पाहिजे. शिक्षा ही केवळ एका आरोपीसाठी नसते; ती समाजाला कायद्याचा धाक आणि न्यायव्यवस्थेवरील विश्वास देण्यासाठीही असते. मात्र शिक्षा ठरवण्याचा अधिकार केवळ न्यायालयालाच आहे आणि तो घटनात्मक प्रक्रियेनुसारच वापरला गेला पाहिजे.
परंतु न्यायालयाचा निकाल काहीही असो, या घटनेतून समाजाने शिकण्यासारखे खूप काही आहे. पालकांनी मुलांशी संवाद वाढवला पाहिजे. विवाह हा व्यवहार नसून आयुष्याचा निर्णय आहे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. मुला-मुलींना स्वतःचे निर्णय जबाबदारीने घेण्याचे स्वातंत्र्य आणि त्याचबरोबर नैतिक मूल्यांचे भान दिले पाहिजे. प्रेमात प्रामाणिकपणा, नात्यात पारदर्शकता आणि मतभेदात संयम – ही तीन मूल्ये पुन्हा रुजवावी लागतील.
केतन अग्रवाल आज या जगात नाहीत. दोन कुटुंबांचे आयुष्य उद्ध्वस्त झाले आहे. एका क्षणाच्या किंवा एका कटाच्या निर्णयाने कित्येक आयुष्ये कायमची बदलून गेली. कोणताही समाज अशी शोकांतिका पुन्हा घडावी, अशी अपेक्षा ठेवू शकत नाही.
म्हणूनच आज एका गुन्ह्यावरची प्रतिक्रिया नाही; तर समाजाला दिलेला इशारा आहे. प्रेम करा, पण प्रामाणिकपणे करा. नाते जोडा, पण विश्वासाने जोडा. मतभेद झाले, तर संवाद साधा. एकत्र राहणे शक्य नसेल, तर सन्मानाने वेगळे व्हा. पण कोणाच्याही आयुष्याचा शेवट करण्याचा अधिकार कोणालाही नाही.
कारण एका व्यक्तीची हत्या केवळ एका माणसाचा जीव घेत नाही; ती दोन कुटुंबे उद्ध्वस्त करते, समाजातील विश्वास हादरवते आणि तरुण पिढीसमोर चुकीचे उदाहरण उभे करते. म्हणूनच आज गरज आहे ती प्रेम अधिक दृढ करण्याची, नात्यांना अधिक प्रामाणिक बनवण्याची आणि माणुसकीला पुन्हा एकदा सर्वात वरचे स्थान देण्याची. अन्यथा अशा घटना वाढत राहिल्या, तर न्यायालये शिक्षा देतील; पण समाजाला बसणारी जखम कधीच भरून निघणार नाही.
