नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
देशातील कोट्यवधी नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित एक महत्त्वाचा निर्णय केंद्र सरकारने घेतला आहे. आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने मानवी आरोग्यासाठी संभाव्य धोका निर्माण करणाऱ्या १६ फिक्स्ड डोस कॉम्बिनेशन (FDC) औषधांच्या उत्पादन, विक्री आणि वितरणावर तात्काळ बंदी घालण्याची घोषणा केली आहे. या निर्णयामुळे औषध उद्योगात खळबळ उडाली असून डॉक्टर, औषध विक्रेते आणि रुग्णांमध्येही याबाबत मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.
सरकारने जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार, या औषधांमध्ये अँटीबायोटिक्स, वेदनाशामक औषधे, पोटदुखीवरील औषधे, मधुमेहावरील काही उपचार तसेच त्वचा आणि सौंदर्यप्रसाधनांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या काही उत्पादनांचा समावेश आहे. औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधने अधिनियम, १९४० च्या कलम २६अ अंतर्गत ही कारवाई करण्यात आली आहे.
काय आहेत FDC औषधे?
फिक्स्ड डोस कॉम्बिनेशन (FDC) म्हणजे दोन किंवा अधिक औषधी घटक एका निश्चित प्रमाणात एकत्र करून तयार केलेली गोळी, कॅप्सूल किंवा सिरप. अशा औषधांचा उद्देश रुग्णाला एकाच वेळी अनेक औषधांचा फायदा मिळवून देणे हा असतो. मात्र, सर्वच संयुगे वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य असतात असे नाही.
तज्ज्ञांच्या मते, काही औषधांमधील घटक एकत्र केल्याने उपचारात्मक फायदा होत नाही. उलट त्यातून दुष्परिणाम वाढण्याचा किंवा औषधांच्या चुकीच्या वापराचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
तज्ज्ञ समितीच्या अहवालानंतर निर्णय
केंद्र सरकारने २०२१ मध्ये या विषयाची सखोल तपासणी करण्यासाठी तज्ज्ञ समिती नेमली होती. समितीने अनेक महिन्यांच्या अभ्यासानंतर आपला अहवाल सादर केला. त्यानंतर औषध तांत्रिक सल्लागार मंडळाने (DTAB) देखील या औषधांचे मूल्यमापन केले.
तपासणीत असे आढळून आले की बंदी घालण्यात आलेल्या १६ औषध संयोजनांना पुरेसा वैज्ञानिक आधार उपलब्ध नाही. तसेच या संयोजनांचा वापर रुग्णांसाठी लाभदायक असल्याचे ठोस पुरावेही आढळले नाहीत. त्यामुळे सार्वजनिक आरोग्य आणि रुग्णांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देत सरकारने हा कठोर निर्णय घेतला.
कोणत्या प्रकारच्या औषधांवर बंदी?
त्वचेची काळजी घेणारी उत्पादने
कोरफड (Aloe Vera), जोजोबा तेल (Jojoba Oil), टी ट्री ऑइल (Tea Tree Oil) आणि व्हिटॅमिन ई यांसारख्या घटकांची विविध मिश्रणे असलेल्या काही लोशन आणि त्वचा निगा उत्पादनांवर बंदी घालण्यात आली आहे.
अँटीबायोटिक्स
अमोक्सिसिलिन (Amoxicillin) आणि सेराटिओपेप्टिडेस (Serratiopeptidase) यांसारख्या घटकांचे काही संयोजन वैद्यकीय उपचारांच्या मानकांशी विसंगत असल्याचे आढळल्याने त्यांच्यावर बंदी आणण्यात आली आहे.
वेदना आणि पोटदुखीवरील औषधे
पॅरासिटामॉल (Paracetamol) सोबत डायसायक्लोमाइन (Dicyclomine) किंवा लिग्नोकेन (Lignocaine) यांसारख्या घटकांचे मिश्रण असलेल्या काही औषधांनाही सरकारने प्रतिबंधित यादीत समाविष्ट केले आहे.
रुग्णांनी काय काळजी घ्यावी?
आरोग्य तज्ज्ञांनी नागरिकांना डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतेही औषध घेणे टाळण्याचे आवाहन केले आहे. बंदी घालण्यात आलेल्या औषधांचा वापर सुरू असल्यास त्वरित आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क साधून पर्यायी औषधांबाबत मार्गदर्शन घ्यावे, असेही सांगण्यात आले आहे.
सुरक्षित पर्याय उपलब्ध
सरकारने स्पष्ट केले आहे की प्रतिबंधित औषधांना पर्याय म्हणून अधिक सुरक्षित आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या मान्यताप्राप्त औषधे बाजारात उपलब्ध आहेत. त्यामुळे रुग्णांच्या उपचारांवर कोणताही परिणाम होणार नाही. उलट, चुकीच्या औषध वापरामुळे होणारे संभाव्य दुष्परिणाम टाळण्यास मदत होईल.
केंद्र सरकारच्या या निर्णयाकडे देशातील औषध नियमन व्यवस्थेतील आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे. रुग्णांच्या आरोग्याला सर्वोच्च प्राधान्य देत सरकारने घेतलेल्या या निर्णयामुळे औषधांच्या सुरक्षिततेबाबत अधिक जागरूकता निर्माण होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
