नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
जगातील प्रतिष्ठेच्या नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी भारतीय वंशाच्या नवनेथम ‘नावी’ पिल्लई यांची निवड झाल्याची बातमी समोर आली आहे. शांतता प्रस्थापित करणे, आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि मानवी हक्कांच्या संरक्षणासाठी केलेल्या प्रयत्नांबद्दल त्यांना हा सन्मान जाहीर झाल्याचे वृत्त आहे. या घोषणेमुळे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना पुन्हा एकदा नोबेल शांतता पुरस्कार मिळाला नसल्याची चर्चा सुरू झाली आहे. विविध संघर्ष संपविण्यात आपण महत्त्वाची भूमिका बजावल्याचा दावा ट्रम्प यांनी यापूर्वी केला होता.
नावी पिल्लई यांचे नाव आंतरराष्ट्रीय न्यायव्यवस्था आणि मानवी हक्कांच्या क्षेत्रात विशेष महत्त्वाने घेतले जाते. रवांडातील नरसंहाराशी संबंधित खटल्यांमध्ये न्यायाधीश म्हणून त्यांनी बजावलेली भूमिका त्यांच्या कारकीर्दीतील महत्त्वाचा टप्पा मानली जाते. युद्धाच्या काळात महिलांवर होणाऱ्या लैंगिक हिंसाचाराच्या घटनांना आंतरराष्ट्रीय न्यायव्यवस्थेच्या केंद्रस्थानी आणण्याच्या प्रयत्नांमुळेही त्यांचे कार्य उल्लेखनीय ठरले.
तमिळनाडूशी मूळ नाते, दक्षिण आफ्रिकेत संघर्षमय वाटचाल
नावी पिल्लई यांचे कुटुंब मूळचे तमिळनाडूतील आहे. त्यांच्या आजी-आजोबांना 1890 च्या दशकात उसाच्या मळ्यांमध्ये मजुरी करण्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेत नेण्यात आले होते. या स्थलांतराच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या कुटुंबाने दक्षिण आफ्रिकेत वास्तव्य केले. पुढे नावी पिल्लई यांनी कायद्याच्या क्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर न्याय, समानता व मानवी हक्कांच्या संरक्षणासाठी काम केले.
दक्षिण आफ्रिकेतील वर्णभेदाच्या काळात आणि त्यानंतरच्या सामाजिक परिवर्तनाच्या प्रक्रियेत मानवी हक्कांचा प्रश्न महत्त्वाचा राहिला. अशा वातावरणात कायद्याच्या क्षेत्रात पुढे आलेल्या पिल्लई यांनी न्यायव्यवस्थेत महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. त्यांच्या कारकीर्दीने आंतरराष्ट्रीय न्याय आणि मानवतेच्या मूल्यांशी संबंधित प्रश्नांकडे जगाचे लक्ष वेधले.
रवांडा नरसंहारातील पीडितांना न्याय मिळवून देण्यासाठी योगदान
1994 मध्ये रवांडामध्ये झालेल्या नरसंहारात लाखो लोकांचा बळी गेला. या भीषण मानवी शोकांतिकेनंतर दोषींना न्यायालयासमोर उभे करणे आणि पीडितांना न्याय मिळवून देणे हे आंतरराष्ट्रीय समुदायासमोरील मोठे आव्हान होते. 1995 मध्ये नावी पिल्लई यांची रवांडा नरसंहाराशी संबंधित आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायाधिकरणावर न्यायाधीश म्हणून नियुक्ती झाली.
या न्यायाधिकरणातील कामकाजादरम्यान त्यांनी नरसंहार आणि युद्धाशी संबंधित गंभीर गुन्ह्यांच्या सुनावण्यांमध्ये सहभाग घेतला. विशेषतः संघर्षाच्या काळात महिलांवर होणाऱ्या लैंगिक हिंसाचाराच्या घटनांकडे त्यांनी लक्ष वेधले. अशा गुन्ह्यांना केवळ युद्धाचे उपउत्पादन न मानता त्यांची गंभीर कायदेशीर दखल घेतली जावी, या दृष्टिकोनाला त्यांच्या कामामुळे महत्त्व प्राप्त झाले.
युद्धकाळातील लैंगिक हिंसाचार, मानवी प्रतिष्ठेचे उल्लंघन आणि नरसंहारासारख्या गुन्ह्यांसाठी जबाबदारी निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत आंतरराष्ट्रीय न्यायव्यवस्थेची भूमिका किती महत्त्वाची आहे, हे त्यांच्या कारकीर्दीतून अधोरेखित झाले.
287 उमेदवारांमधून निवड?
नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी यंदा 287 उमेदवारांचे नामांकन प्राप्त झाल्याचे सांगितले जात आहे. यामध्ये व्यक्तींसोबत विविध संस्थांचाही समावेश होता. परंपरेनुसार नोबेल पुरस्कार प्रदान करण्याचा सोहळा 10 डिसेंबर रोजी नॉर्वेची राजधानी ओस्लो येथे आयोजित केला जातो. शांततेच्या क्षेत्रातील या पुरस्कारासोबत 1.2 कोटी स्वीडिश क्रोनरची पुरस्काररक्कम दिली जाते.
शांततेचा नोबेल पुरस्कार हा जागतिक स्तरावर राजनैतिक प्रयत्न, संघर्षनिवारण, मानवी हक्क आणि शांततापूर्ण सहअस्तित्वासाठी केलेल्या योगदानाची दखल घेणारा महत्त्वाचा सन्मान मानला जातो. त्यामुळे या पुरस्काराच्या घोषणेकडे जगभरातील राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांचे लक्ष लागलेले असते.
ट्रम्प यांच्या नोबेलच्या अपेक्षांवर पुन्हा चर्चा
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी विविध आंतरराष्ट्रीय संघर्ष थांबविण्यात आपण भूमिका बजावल्याचा दावा केला आहे. त्यामुळे त्यांना शांततेचा नोबेल पुरस्कार मिळावा, अशी चर्चा त्यांच्या समर्थकांकडून यापूर्वी करण्यात आली होती. मात्र, पुरस्कारासाठी त्यांची निवड झाल्याचे वृत्त नाही. नावी पिल्लई यांच्या नावाची घोषणा झाल्याच्या वृत्तानंतर ट्रम्प यांना पुन्हा पुरस्कार मिळाला नसल्याची चर्चा रंगली आहे.
नावी पिल्लई यांच्या कार्याचा केंद्रबिंदू आंतरराष्ट्रीय न्याय, मानवी हक्क आणि संघर्षग्रस्तांना न्याय मिळवून देणे हा राहिला आहे. त्यांच्या नावाशी जोडल्या गेलेल्या या सन्मानामुळे न्यायव्यवस्थेच्या माध्यमातून शांतता प्रस्थापित करण्याच्या प्रयत्नांकडे पुन्हा एकदा जागतिक लक्ष वेधले गेले आहे.
