नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
कर्करोगासारख्या गंभीर आजाराशी झुंज देणाऱ्या रुग्णांसाठी केंद्र सरकारने मोठा दिलासा देणारा निर्णय घेतला आहे. कर्करोगावरील उपचारांसाठी वापरण्यात येणाऱ्या १३७ औषधांच्या किमती कमी करण्याचा निर्णय सरकारने घेतला असून, औषधांच्या व्यापारातील नफ्याच्या मर्यादेवर (ट्रेड मार्जिन कॅप) नियंत्रण आणण्यात आले आहे. या निर्णयाची अंमलबजावणी सोमवार, ९ नोव्हेंबरपासून होणार आहे. त्यामुळे कर्करोगाच्या उपचारांसाठी होणारा लाखो रुपयांचा खर्च काही प्रमाणात कमी होण्यास मदत होणार आहे. विशेष म्हणजे, काही औषधांच्या किमतीत तब्बल ९६.४५ टक्क्यांपर्यंत कपात करण्यात आली आहे.
सरकारच्या या निर्णयामुळे औषध खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांची दरवर्षी सुमारे ३ हजार ५०२.३१ कोटी रुपयांची बचत होण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. औषधांच्या किमती सर्वसामान्य रुग्णांच्या आवाक्यात आणण्यासाठी केंद्र सरकारने हे पाऊल उचलले आहे. आरोग्य सेवा महासंचालनालयाच्या (DGHS) अंतर्गत स्थापन करण्यात आलेल्या तज्ज्ञ समितीने १७ ऑक्टोबर रोजी केलेल्या शिफारशींच्या आधारे हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
केंद्रीय रसायन आणि खते मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, नॅशनल फार्मास्युटिकल प्राइसिंग अथॉरिटीने (NPPA) कर्करोगावरील १३७ औषधांच्या व्यापारातील नफ्याला मर्यादा घातली आहे. यामुळे उत्पादक कंपन्यांपासून वितरक आणि किरकोळ विक्रेत्यांपर्यंत औषधांच्या विक्रीत आकारल्या जाणाऱ्या अतिरिक्त नफ्यावर नियंत्रण येणार आहे.
आतापर्यंत ७६ औषध कंपन्यांनी १२१ औषधांच्या १ हजार २२५ प्रकारांसाठी नवीन कमाल किरकोळ किमती (MRP) सादर केल्या आहेत. यापैकी तब्बल १ हजार ३१ औषधांच्या प्रकारांच्या किमती कमी करण्यात आल्या आहेत. जवळपास ६०० ब्रँडच्या औषधांच्या किमतीत ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक कपात झाली आहे. काही औषधांच्या किमतीत तर ९६.४५ टक्क्यांपर्यंत घट झाली आहे. त्यामुळे यापूर्वी हजारो रुपयांना मिळणारी काही महत्त्वाची कर्करोगविरोधी औषधे आता तुलनेने अत्यल्प किमतीत उपलब्ध होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
नवीन औषधांनाही लागू होणार नियम
विशेष म्हणजे, भारतात अद्याप बाजारात दाखल न झालेली कर्करोगावरील १० ते १५ औषधेही भविष्यात लाँच होताच या नव्या नियमांच्या कक्षेत येणार आहेत. त्यामुळे केवळ सध्या उपलब्ध असलेल्या औषधांनाच नव्हे, तर भविष्यात बाजारात येणाऱ्या औषधांनाही ट्रेड मार्जिन रॅशनलायझेशन (TMR) धोरणाचा लाभ मिळणार आहे. कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये औषधांचा खर्च हा रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांसाठी मोठे आर्थिक संकट ठरत असतो. अशा परिस्थितीत औषधांच्या किमती कमी झाल्याने अनेक कुटुंबांना आर्थिक दिलासा मिळू शकतो.
औषधांच्या नव्या किमती कुठे तपासणार?
सरकारने औषधांच्या नव्या किमतींबाबत पारदर्शकता ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यानुसार औषध विक्रेते, वितरक आणि रुग्णालयांना औषधांच्या सुधारित किमतींची यादी त्यांच्या आवारात तसेच अधिकृत संकेतस्थळावर ठळकपणे प्रदर्शित करणे बंधनकारक असणार आहे. या नियमांची अंमलबजावणी होत आहे की नाही, यावर राज्य औषध नियंत्रक लक्ष ठेवणार आहेत.
याशिवाय, ग्राहकांना NPPA च्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा ‘फार्मा सही दाम’ (Pharma Sahi Daam) या मोबाईल ॲपवर औषधांच्या सुधारित किमती तपासता येणार आहेत. निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त दराने औषधांची विक्री होत असल्याचे आढळल्यास संबंधित विक्रेते किंवा कंपन्यांविरोधात तक्रारही नोंदवता येणार आहे.
एकूणच, कर्करोगाच्या उपचारांसाठी आर्थिक ओझे सहन करणाऱ्या रुग्णांसाठी केंद्र सरकारचा हा निर्णय महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. मात्र, या निर्णयाचा प्रत्यक्ष लाभ रुग्णांपर्यंत पोहोचतो की नाही आणि औषध विक्रेते नव्या किमतींचे पालन करतात की नाही, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.


