बीड, प्रतिनिधी
मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी मुंबईच्या दिशेने निघालेले मराठा आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांनी पाटोदा येथे मध्यरात्री झालेल्या सभेत आपल्या पुढील प्रवासाबाबत महत्त्वाचे संकेत दिले आहेत. उपोषणामुळे प्रकृतीवर ताण येत असून पुढील प्रवास करणे शक्य होत नसल्यास दौरा रद्द करून थेट अंतरवाली सराटीला परतण्याचा किंवा पाटोद्यातच उपोषण सुरू करण्याचा पर्याय त्यांनी बोलून दाखवला. ‘आरक्षण महत्त्वाचे आहे, दौरा महत्त्वाचा नाही’, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
मुंबईच्या दिशेने निघालेल्या जरांगे पाटील यांचा मुक्काम पाटोदा येथे होता. नियोजित वेळेपेक्षा बराच उशीर झाल्यानंतर ते रात्री सुमारे दीड वाजण्याच्या सुमारास पाटोद्यात दाखल झाले. मात्र एवढ्या उशिराची वेळ असूनही मोठ्या संख्येने मराठा समाजबांधव आणि महिला सभेसाठी उपस्थित होत्या. रात्री दोन वाजता झालेल्या सभेत जरांगे पाटील यांनी आपल्या प्रकृतीची स्थिती, आंदोलनाची पुढील दिशा आणि सरकारविरोधातील भूमिका स्पष्ट केली.
‘उपोषणात दौरा चांगला नाही. त्रास होत असल्याने दौरा रद्द करू शकतो. आरक्षण महत्त्वाचे आहे, दौरा महत्त्वाचा नाही. खोपोलीपर्यंत जायचे असेल तर माणूस जेवण करून असला पाहिजे. मला पुढचा दौरा आता शक्य होत नाही. पाटोद्यातून पोलिसांना सांगून मुंबईला जाईन,’ असे जरांगे पाटील म्हणाले. त्यामुळे त्यांच्या मुंबईकडे जाणाऱ्या पुढील प्रवासाबाबत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
आपल्या प्रकृतीबाबत बोलताना जरांगे पाटील यांनी उपोषणाचा १८वा दिवस असल्याचे सांगितले. सलाईन घेतल्यानंतर काही काळ बरे वाटले; मात्र सलाईन बंद केल्यानंतर पुन्हा त्रास सुरू झाल्याचे त्यांनी नमूद केले. ‘आज मला हात-पाय हलवता येत नाहीत,’ असेही त्यांनी सभेत सांगितले. त्यामुळे उपोषणाच्या काळात सलग प्रवास करण्याचा त्यांच्या प्रकृतीवर परिणाम होत असल्याचे त्यांच्या वक्तव्यावरून दिसून येते.
याच पार्श्वभूमीवर त्यांनी समर्थकांना आपल्या मागे मोठ्या संख्येने वाहने घेऊन येऊ नयेत, असे आवाहन केले. ‘उद्या पाटोद्यातून एकही गाडी माझ्या मागे येऊ देऊ नका. तुम्ही माझ्या मागे आलात तर मी पुन्हा अंतरवाली सराटीला जाईन. नाहीतर पाटोद्यातच उपोषण सुरू करतो,’ असा इशारा त्यांनी दिला.
दरम्यान, जरांगे पाटील यांनी सरकारवरही जोरदार टीका केली. ‘सलाईन घेतले की सरकार बिनधास्त होते आणि सलाईन सोडली की सरकार टेन्शनमध्ये येते,’ असे ते म्हणाले. मराठा आरक्षणाच्या मागणीवर आपण कोणत्याही परिस्थितीत माघार घेणार नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘माझा समाज कोणतेही सरकार पाडू शकतो आणि दुसरे सरकार आणू शकतो. माझ्या समाजाच्या लेकराबाळांसाठी लढताना शरीर थकले असेल; पण मी सरकारला अंगावर घेतले आहे. सरकारला वाटते मी शरण यावे. मात्र सरकारपेक्षा माझा समाज मोठा आहे,’ असे सांगत त्यांनी आंदोलन सुरूच ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला.
आरक्षणाच्या मागण्यांबाबतही त्यांनी सरकारला लक्ष्य केले. पश्चिम महाराष्ट्रात फळबागा असल्याचे सरकारकडून सांगितले जाते; मग या फळबागा ओबीसी समाजाकडे नाहीत का, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला. उपोषणाच्या काळात दौरा करणे शक्य होत नसल्याचे सांगत ‘पोटातली आग कमी झाली तर येतो; पण ती कमी झाली नाही तर कसा येऊ?’ असेही त्यांनी म्हटले.
मराठा समाजाच्या नोंदींबाबत बोलताना जरांगे पाटील यांनी ५८ लाख नोंदी मिळाल्याचा आणि मोठ्या संख्येने समाज आरक्षणाच्या प्रक्रियेत गेल्याचा दावा केला. गॅझेटसाठी प्रयत्न सुरू असल्याचे सांगत संबंधित नोंदींचा डेटा पेनड्राइव्हमध्ये असल्याचा दावा त्यांनी केला. ‘सरकारने काहीही केले तरी नोंदी आहेत. आपल्या हातात आता चेक आहे. आपण कधीही बँकेत टाकू,’ अशी उपमा देत मराठा समाज विजयाच्या उंबरठ्यावर असल्याचे ते म्हणाले.
यावेळी त्यांनी उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यावरही टीका केली. फडणवीस यांच्याशी आपला संघर्ष सुरू असल्याचे सांगताना आपण गेल्या काही वर्षांत त्यांना राजकीयदृष्ट्या आव्हान दिल्याचा दावा त्यांनी केला. मात्र या सर्व दाव्यांबाबत स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी उपलब्ध नाही.
जरांगे पाटील यांनी आपल्या कुटुंबीयांशी झालेल्या संवादाचाही उल्लेख केला. ‘स्वाभिमानाने जगा, एक बळी समाजासाठी जाऊ द्या,’ असे आपण कुटुंबीयांना सांगून आलो असल्याचे त्यांनी म्हटले. तसेच मुलाला धाडसाने पुढे जाण्याचा सल्ला दिल्याचेही त्यांनी सांगितले.
याच वेळी जरांगे पाटील यांनी फडणवीस यांच्यावर गंभीर आरोप करत आपल्याला गोळ्या घालण्याचे षड्यंत्र रचल्याचा दावा केला. या आरोपाला संबंधितांकडून अधिकृत पुष्टी मिळालेली नाही. त्यामुळे हा दावा त्यांचा आरोप म्हणूनच पाहावा लागणार आहे.
दरम्यान, मुंबईतील आझाद मैदानावर आंदोलन करण्याच्या त्यांच्या नियोजित कार्यक्रमाला मुंबई पोलिसांनी परवानगी नाकारली आहे. कायदा-सुव्यवस्था, वाहतूक, सार्वजनिक आरोग्य आणि गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने आक्षेप घेतल्याचे वृत्त आहे.
यापूर्वी निश्चित केलेल्या कार्यक्रमानुसार अंतरवाली सराटीहून मुंबईकडे जाणाऱ्या प्रवासात पाटोदा, श्रीगोंदा, हडपसर आणि खोपोली येथे मुक्काम करून मुंबई गाठण्याचे नियोजन होते. मात्र पाटोद्यातील मध्यरात्रीच्या सभेत जरांगे पाटील यांनीच प्रकृतीचा त्रास वाढल्यास हा प्रवास मध्येच थांबविण्याचे संकेत दिल्याने आंदोलनाच्या पुढील दिशेकडे आता लक्ष लागले आहे.
उपोषणाचा कालावधी, त्यांची प्रकृती, मुंबई आंदोलनाला परवानगीचा प्रश्न आणि मराठा आरक्षणाच्या मागण्यांवर सरकारची भूमिका या सर्व पार्श्वभूमीवर पाटोद्यातील मध्यरात्रीची सभा महत्त्वाची ठरली आहे. आता जरांगे पाटील मुंबईकडे पुढे जातात, अंतरवाली सराटीला परततात की पाटोद्यातच उपोषणाचा निर्णय घेतात, याकडे मराठा समाजासह प्रशासनाचे लक्ष लागले आहे.
आजची पुढील घडामोड: उपलब्ध सकाळच्या वृत्तानुसार जरांगे पाटील यांच्या पुढील टप्प्यासाठी श्रीगोंद्यात पोलिसांचा मोठा बंदोबस्त ठेवण्यात आला असून सुमारे ३५० पोलीस कर्मचारी, एसआरपीएफ आणि दंगल नियंत्रण पथक तैनात करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
