पुणे प्रतिनिधी
महाराष्ट्रात नुकताच लागू झालेल्या महाराष्ट्र धर्मस्वातंत्र्य कायद्यांतर्गत पुण्यातील खडक पोलिस ठाण्यात पहिला गुन्हा दाखल झाल्याची माहिती समोर आली आहे. गुरुवार पेठ परिसरातील एका चर्चमध्ये ब्रिटनमधून आलेल्या धार्मिक नेत्याने केलेल्या प्रवचनाच्या माध्यमातून धर्मांतराचा प्रयत्न करण्यात आल्याचा आरोप काही हिंदुत्ववादी संघटनांनी केला. या तक्रारीनंतर खडक पोलिसांनी संबंधित ब्रिटिश नागरिकाविरुद्ध कायदेशीर कारवाई सुरू केली आहे.
राज्यात आमिष, फसवणूक, दबाव, धमकी किंवा अन्य अनुचित मार्गांचा वापर करून होणारे धर्मांतर रोखण्यासाठी महाराष्ट्र धर्मस्वातंत्र्य कायदा करण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर पुण्यात दाखल झालेला हा गुन्हा कायद्याच्या अंमलबजावणीतील पहिली मोठी कारवाई मानली जात आहे.
चर्चमधील प्रवचनावरून वाद
गुरुवार पेठेतील चर्चमध्ये ब्रिटनमधून आलेल्या एका धार्मिक नेत्याचे प्रवचन आयोजित करण्यात आले होते. या प्रवचनादरम्यान उपस्थित नागरिकांना विशिष्ट धर्म स्वीकारण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यात आल्याचा आरोप हिंदुत्ववादी संघटनांकडून करण्यात आला. विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल नागरिकांना विविध प्रकारची प्रलोभने दाखवून धर्मांतर करण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचा दावा तक्रारीत करण्यात आला.
या आरोपांनंतर संबंधित व्यक्तीविरुद्ध खडक पोलिस ठाण्यात तक्रार दाखल करण्यात आली. पोलिसांनी तक्रारीतील आरोपांच्या आधारे संबंधित कायद्यांतर्गत गुन्हा नोंदवून पुढील तपास सुरू केला आहे. या प्रकरणात प्रवचनादरम्यान नेमके काय सांगण्यात आले, कोणाला कोणती आश्वासने किंवा प्रलोभने देण्यात आली होती आणि प्रत्यक्ष धर्मांतराचा प्रयत्न झाला होता का, याची चौकशी केली जात आहे.
काय आहे महाराष्ट्र धर्मस्वातंत्र्य कायदा?
धर्मांतराच्या प्रक्रियेत फसवणूक, प्रलोभन, धमकी अथवा दबावाचा वापर होऊ नये, तसेच व्यक्तीला स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध धर्म बदलण्यास भाग पाडले जाऊ नये, हा या कायद्याचा प्रमुख उद्देश असल्याचे सरकारकडून सांगण्यात आले आहे.
महाराष्ट्र विधिमंडळाने मंजूर केलेल्या विधेयकाला राज्यपालांनंतर राष्ट्रपतींची मंजुरी मिळाल्यानंतर कायद्याच्या अंमलबजावणीचा मार्ग मोकळा झाला. त्यामुळे आता राज्यात अशा प्रकारच्या धर्मांतराच्या आरोपांवर या कायद्यानुसार कारवाई करता येणार आहे.
कायद्यातील तरतुदीनुसार दोष सिद्ध झाल्यास संबंधित आरोपीला कारावास आणि दंडाची शिक्षा होऊ शकते. काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये, विशेषतः धर्मांतरित व्यक्ती अल्पवयीन अथवा अनुसूचित जाती-जमातीतील असल्यास, अधिक कठोर शिक्षेची तरतूद करण्यात आली आहे. त्याच प्रकारचा गुन्हा पुन्हा केल्यास शिक्षेची तीव्रता आणखी वाढू शकते.
विवाहासाठी धर्मांतराचाही समावेश
या कायद्यात विवाहाच्या उद्देशाने करण्यात येणाऱ्या धर्मांतरासंदर्भातही तरतुदी करण्यात आल्याचे सांगण्यात आले आहे. मात्र, स्वेच्छेने आणि कोणत्याही दबावाशिवाय धर्मांतर करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तीसाठी स्वतंत्र प्रक्रिया निश्चित करण्यात आली आहे.
स्वेच्छेने धर्मांतर करणाऱ्या व्यक्तीने नियमानुसार पूर्वसूचना देणे आवश्यक राहणार आहे. संबंधित व्यक्तीने जिल्हा न्यायदंडाधिकाऱ्यांना निर्धारित कालावधीत माहिती देणे अपेक्षित आहे. त्यानंतर धर्मांतराची प्रक्रिया कायदेशीर निकषांनुसार तपासली जाऊ शकते.
पुनरावृत्ती केल्यास कठोर शिक्षा
धर्मांतरासंदर्भातील गुन्ह्याची पुनरावृत्ती करणाऱ्या आरोपीसाठी अधिक कठोर शिक्षेची तरतूद करण्यात आली आहे. अशा प्रकरणांमध्ये कारावासासोबत आर्थिक दंडही होऊ शकतो. त्यामुळे कायद्याच्या अंमलबजावणीमुळे बेकायदेशीर धर्मांतराच्या आरोपांवर कारवाई करण्यासाठी पोलिसांना अधिक स्पष्ट कायदेशीर चौकट उपलब्ध झाली आहे.
दरम्यान, पुण्यात दाखल झालेल्या या पहिल्या गुन्ह्याच्या तपासाकडे आता राज्याचे लक्ष लागले आहे. प्रवचनातील मजकूर, आयोजकांची भूमिका, उपस्थित व्यक्तींचे जबाब आणि कथित प्रलोभनांसंदर्भातील पुरावे यांची पडताळणी केल्यानंतरच या प्रकरणातील आरोपांचे स्वरूप स्पष्ट होणार आहे.
