नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
महिला कुस्तीपटूंनी केलेल्या लैंगिक छळाच्या आरोपांप्रकरणी भारतीय कुस्ती महासंघाचे माजी अध्यक्ष आणि माजी खासदार ब्रिजभूषण शरण सिंह यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. दिल्लीतील राऊस ॲव्हेन्यू न्यायालयाने पुराव्यांच्या आधारे ब्रिजभूषण शरण सिंह आणि सहआरोपी विनोद तोमर यांची निर्दोष मुक्तता केली. देशभरात मोठी राजकीय आणि सामाजिक चर्चा घडवून आणलेल्या या प्रकरणाच्या निकालामुळे पुन्हा एकदा न्यायालयीन प्रक्रियेबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
या प्रकरणाची सुरुवात जानेवारी २०२३ मध्ये झाली होती. अनेक महिला कुस्तीपटूंनी ब्रिजभूषण शरण सिंह यांच्यावर लैंगिक छळाचे गंभीर आरोप करत दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे आंदोलन छेडले होते. ऑलिम्पिक आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील अनेक नामांकित महिला कुस्तीपटूंनी या आंदोलनात सहभाग घेतला होता. त्यांच्या आंदोलनाला देशभरातून मोठा प्रतिसाद मिळाला होता. विविध राजकीय पक्ष, सामाजिक संघटना आणि खेळाडूंनीही या आंदोलनाला पाठिंबा दर्शविला होता.
कुस्तीपटूंच्या आंदोलनानंतर सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल करण्यात आली. त्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाने दिल्ली पोलिसांना कनॉट प्लेस पोलीस ठाण्यात दोन स्वतंत्र एफआयआर नोंदविण्याचे निर्देश दिले. त्यानुसार एका अल्पवयीन कुस्तीपटूच्या तक्रारीवर पॉक्सो कायद्यांतर्गत स्वतंत्र गुन्हा दाखल करण्यात आला, तर सहा प्रौढ महिला कुस्तीपटूंच्या तक्रारींवर स्वतंत्र गुन्ह्याची नोंद करण्यात आली.
अल्पवयीन कुस्तीपटूशी संबंधित प्रकरणाचा तपास पूर्ण झाल्यानंतर दिल्ली पोलिसांनी क्लोजर रिपोर्ट सादर केला होता. त्यानंतर २६ मे २०२५ रोजी न्यायालयाने ब्रिजभूषण शरण सिंह यांची पॉक्सो प्रकरणातून निर्दोष मुक्तता केली होती. आज ज्या प्रकरणाचा निकाल लागला, तो सहा प्रौढ महिला कुस्तीपटूंनी केलेल्या लैंगिक छळाच्या आरोपांशी संबंधित होता.
खटल्यादरम्यान न्यायालयासमोर अनेक महत्त्वाचे मुद्दे समोर आले. तक्रारदारांपैकी दोन महिला कुस्तीपटूंनी न्यायालयात आपल्या पूर्वीच्या आरोपांचे समर्थन केले नाही. त्यामुळे खटल्याची सुनावणी मुख्यत्वे उर्वरित तीन महिला कुस्तीपटूंनी केलेल्या आरोपांवर केंद्रित राहिली. न्यायालयासमोर अभियोजन पक्षाने एकूण ४४ साक्षीदारांची यादी सादर केली होती. त्यापैकी ३२ साक्षीदारांच्या साक्षी नोंदविण्यात आल्या. उपलब्ध पुरावे, साक्षी आणि दोन्ही बाजूंचे युक्तिवाद विचारात घेतल्यानंतर न्यायालयाने ब्रिजभूषण शरण सिंह आणि विनोद तोमर यांची निर्दोष मुक्तता करण्याचा निर्णय दिला.
या संपूर्ण प्रकरणात ऑलिम्पिक कुस्तीपटू विनेश फोगाट यांची भूमिका विशेष चर्चेत राहिली होती. त्यांनी स्वतःलाही कथित लैंगिक छळाचा अनुभव आल्याचा दावा करत आंदोलनात सक्रिय सहभाग घेतला होता. तसेच अनेक पुरुष कुस्तीपटूंनीही महिला खेळाडूंना जंतर-मंतरवरील आंदोलनात पाठिंबा दिला होता. या आंदोलनामुळे भारतीय कुस्ती महासंघाच्या कारभारावर आणि खेळाडूंच्या सुरक्षेच्या प्रश्नावर देशभरात व्यापक चर्चा झाली होती.
न्यायालयाच्या या निर्णयानंतर ब्रिजभूषण शरण सिंह यांना मोठा कायदेशीर दिलासा मिळाला असला, तरी या प्रकरणामुळे भारतीय क्रीडा क्षेत्रात महिला खेळाडूंच्या सुरक्षिततेचा मुद्दा, तक्रार निवारण यंत्रणा आणि क्रीडा संघटनांतील पारदर्शकतेची गरज अधोरेखित झाली आहे. दरम्यान, न्यायालयाच्या निकालावर संबंधित पक्षांकडून पुढील कायदेशीर पर्यायांचा विचार केला जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
