नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
देशातील कोट्यवधी आधारधारकांसाठी महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी आहे. भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरणाने (UIDAI) आधार कार्डातील ईमेल आयडी अद्ययावत करण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ करत मोठा निर्णय घेतला आहे. १ जुलै २०२६ ते ३१ डिसेंबर २०२६ या कालावधीत नवीन ‘Aadhaar App’ च्या माध्यमातून ईमेल आयडी पूर्णपणे मोफत अपडेट करता येणार आहे. यासाठी आकारले जाणारे ७५ रुपयांचे शुल्क सहा महिन्यांसाठी माफ करण्यात आले आहे.
आधारशी संबंधित सेवा अधिक डिजिटल, सुरक्षित आणि नागरिकाभिमुख करण्याच्या उद्देशाने UIDAI ने हा निर्णय घेतला असून, याचा लाभ देशभरातील लाखो नागरिकांना होणार आहे.
७५ रुपयांच्या शुल्कातून सहा महिन्यांची सूट
सध्या आधार कार्डमधील ईमेल आयडी बदलण्यासाठी किंवा अद्ययावत करण्यासाठी ७५ रुपये शुल्क भरावे लागते. मात्र, नवीन आधार ॲपद्वारे ही प्रक्रिया केल्यास नागरिकांना कोणतेही शुल्क भरावे लागणार नाही. विशेष म्हणजे ही सुविधा मर्यादित कालावधीसाठी उपलब्ध असून, नागरिकांनी या संधीचा लाभ घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
‘mAadhaar’ ॲपला लवकरच निरोप
UIDAI ने यासोबत आणखी एक महत्त्वाचा निर्णय जाहीर केला आहे. अनेक वर्षांपासून वापरात असलेले ‘mAadhaar’ मोबाईल ॲप टप्प्याटप्प्याने बंद करण्यात येणार असून, त्याऐवजी सर्व वापरकर्त्यांनी नवीन ‘Aadhaar App’ स्वीकारावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
नवीन ॲप अधिक वेगवान, सुरक्षित आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित असून, डिजिटल ओळख व्यवस्थापनासाठी अनेक प्रगत सुविधा त्यात उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.
गोपनीयतेला प्राधान्य
नवीन आधार ॲपमध्ये वापरकर्त्यांच्या गोपनीयतेला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. कोणत्याही ठिकाणी आधार माहिती देताना आवश्यक तेवढीच माहिती शेअर करता येईल, अशी व्यवस्था करण्यात आली आहे. ‘Selective Credential Sharing’ या सुविधेमुळे कस्टमाइज्ड QR कोडच्या माध्यमातून केवळ आवश्यक माहितीच संबंधित संस्थेला उपलब्ध होते. त्यामुळे संपूर्ण आधार क्रमांक उघड होण्याचा धोका टळतो आणि वैयक्तिक माहिती अधिक सुरक्षित राहते.
फेस व्हेरिफिकेशनपासून बायोमेट्रिक लॉकपर्यंत अनेक सुविधा
नवीन ॲपमध्ये फेस व्हेरिफिकेशनची सुविधा देण्यात आली असून, एका क्लिकवर बायोमेट्रिक लॉक किंवा अनलॉक करता येणार आहे. तसेच आधारचा वापर कुठे आणि कधी झाला, याची संपूर्ण ऑथेंटिकेशन हिस्ट्रीही पाहता येणार आहे.
हॉटेलमध्ये चेक-इन, रुग्णालयातील व्हिजिटर पडताळणी, चित्रपट तिकिटांसाठी वयाची खात्री, गिग वर्कर्सचे व्हेरिफिकेशन अशा विविध सेवांसाठीही या ॲपचा वापर करता येणार आहे. ऑफलाइन पडताळणीसाठी OVSE QR कोड स्कॅन करण्याची सुविधाही उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
‘वन फॅमिली-वन ॲप’ संकल्पना
नवीन ॲपचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘वन फॅमिली-वन ॲप’ ही संकल्पना. एका मोबाईल डिव्हाइसवर एकाच वेळी कुटुंबातील पाच आधार प्रोफाइल व्यवस्थापित करता येणार आहेत. त्यामुळे कुटुंबातील सदस्यांचे आधार तपशील स्वतंत्रपणे सांभाळणे अधिक सोपे होणार आहे.
याशिवाय पत्ता अद्ययावत करणे, नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक बदलणे, QR-आधारित कॉन्टॅक्ट कार्ड शेअर करणे अशा विविध सुविधा या ॲपमध्ये उपलब्ध आहेत.
डिजिटल व्यवहार अधिक सुरक्षित
UIDAI च्या मते, नवीन आधार ॲपची रचना ‘डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन’ कायद्याच्या तत्त्वांशी सुसंगत आहे. डेटा मिनिमायझेशनच्या संकल्पनेला प्राधान्य देत वापरकर्त्यांची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवण्यावर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे डिजिटल व्यवहार अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि विश्वासार्ह होतील, असा विश्वास प्राधिकरणाने व्यक्त केला आहे.
