उमेश गायगवळे मुंबई
विधानभवनाच्या पायऱ्यांवरून आत शिरताना वातावरणात एक अनामिक जडपणा होता. कॅमेरे, पत्रकार, कर्मचारी, आमदार, सगळे होते; पण काहीतरी नव्हतं. सभागृहात प्रवेश करताच नजरा आपोआप ज्या जागेकडे वळल्या, तिथे आज एक खुर्ची रिकामी होती. त्या खुर्चीवर बसणारा माणूस केवळ नेता नव्हता; तो अनेकांसाठी आधार होता, अनेकांसाठी धाक होता, आणि लाखो कार्यकर्त्यांसाठी “आपला माणूस” होता.
तो म्हणजे अजित पवार.
अपघाती निधनानंतरचं हे पहिलं अधिवेशन. सत्ताधारी-विरोधक अशी विभागणी आज विरघळली होती. शब्द होते, पण आवाजात कंप होता. आरोप-प्रत्यारोपांची धार बोथट झाली होती. आणि सभागृहात एकच भावना पसरली होती, दादा गेले… पण पोकळी सोडून गेले.
श्रद्धांजलीचा क्षण : राजकारण विरघळलेली वेळ
श्रद्धांजली प्रस्ताव मांडताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी थोडा वेळ डोळे मिटले. त्यांच्या आवाजातली ठामपणा ओलसर झाला होता.
“मतभेद होते, वाद होते; पण कामाच्या बाबतीत अजितदादा अतुलनीय होते. राज्याच्या अर्थकारणाची नाडी त्यांना ठाऊक होती. संकटाच्या वेळी आम्ही एकमेकांच्या विरोधात असलो तरी प्रशासनाच्या बाबतीत त्यांची साथ अमूल्य होती,” असे ते म्हणाले.
फडणवीसांनी एका प्रसंगाची आठवण सांगितली, अर्थसंकल्पीय चर्चेदरम्यान आकड्यांवरून झालेल्या वादात दादांनी कागद न पाहता जिल्हानिहाय तरतुदी सांगितल्या. “सभागृह क्षणभर स्तब्ध झालं होतं,” त्यांनी सांगितलं.
माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे उभे राहिले तेव्हा शब्दांपेक्षा शांततेने अधिक बोललं.
“राजकारणात सहकारी भेटतात; पण काही माणसं आयुष्याचा भाग होतात. २०१९ नंतरच्या कठीण काळात आम्ही एकत्र काम केलं. मतभेद झाले, पण राज्याच्या प्रश्नांवर त्यांची भूमिका स्पष्ट असायची,” असे ते म्हणाले.
ते पुढे म्हणाले, “मी मुख्यमंत्री असताना ते उपमुख्यमंत्री म्हणून अनेकदा माझ्यापेक्षा आधी मंत्रालयात पोहोचलेले असायचे. ‘तुम्ही झोपता कधी?’ असं विचारलं की ते हसायचे.”
ठाकरे गटाचे ज्येष्ठ नेते भास्कर जाधव यांनी सभागृहातील संस्कारांची आठवण करून दिली.
“नवख्या आमदाराला नियम कळत नसतील तर त्याला समजावून सांगायचं, घेरायचं नाही, ही त्यांची भूमिका होती,” असे ते म्हणाले.
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी त्यांच्या कार्यशैलीचा उल्लेख करत म्हटलं, “फाईल अडकली तर लोक म्हणायचे, दादांकडे जा. निर्णय हवा असेल तर दादांकडे जा.”
राष्ट्रवादी काँग्रेस (पवार गट) चे जितेंद्र आव्हाड भावूक झाले.
“तो नेता नव्हता, तो संस्था होता. सभागृहात उभं राहायचं कसं, मुद्दा भिडवायचा कसा, हे आम्ही त्यांच्याकडून शिकलो,” असे त्यांनी सांगितले.
सभागृहात त्या क्षणी पक्षरेषा विरघळल्या होत्या. रिकामी खुर्चीच जणू सर्वांत मोठं भाषण करत होती.
“आपला माणूस” ते “कामाचा माणूस”
अजित पवार यांची ओळख फक्त उपमुख्यमंत्री किंवा अर्थमंत्री अशी नव्हती. ती होती, कामाचा माणूस.
गावातला कार्यकर्ता फोन करायचा. दुसऱ्या टोकाला दादांचा आवाज, “बोल… काय काम?”
आणि पुढचा प्रश्न,“काम झालं का?”
बारामतीपासून मंत्रालयापर्यंत, तालुक्याच्या सभागृहापासून विधानभवनापर्यंत त्यांची नाळ जोडलेली होती. सरपंच असो, जिल्हा परिषद सदस्य असो, किंवा मंत्रालयातील अधिकारी, दादांची शैली थेट आणि स्पष्ट.
एका तरुण आमदाराने सांगितलेली आठवण आजही कानात घुमते,
“पहिल्यांदा सभागृहात बोलायला उभा राहिलो तेव्हा हात थरथरत होते. दादांनी टेबलवर हलकी टाळी दिली आणि नजरेने इशारा केला, ‘बोल’. त्या एका क्षणाने आत्मविश्वास दिला.”
३०-३५ वर्षांची ठसठशीत छाप
तीन दशकांहून अधिक काळाच्या कारकिर्दीत अजित पवार यांनी सभागृहात वेगळी ओळख निर्माण केली. अर्थसंकल्प मांडताना आकड्यांची नेमकी पकड, सिंचन प्रकल्पांवरचा भर, जिल्हानिहाय निधी वितरणातील बारकावे, या सगळ्यामुळे ते प्रशासनात ‘कठोर पण परिणामकारक’ म्हणून ओळखले गेले.
अनेक नवख्या आमदारांना त्यांनी उभं केलं. चर्चेत अडखळणाऱ्याला शब्द सुचवले, नियम समजावले.
“सभागृह ही शाळा आहे,” ते म्हणायचे, “इथे शिकायचं, पण जनतेचा प्रश्न विसरायचा नाही.”
पहाटेचा शपथविधी : वादळ आणि वळण
२०१९ चा पहाटेचा शपथविधी महाराष्ट्राच्या राजकारणातील सर्वाधिक नाट्यमय प्रसंग ठरला. देवेंद्र फडणवीस यांच्यासोबत घेतलेली शपथ आणि त्यानंतरची राजकीय उलथापालथ,या सर्व घटनांमध्ये अजित पवार केंद्रस्थानी होते.
नंतर महाविकास आघाडीत उपमुख्यमंत्री म्हणून मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांना दिलेली साथही तितकीच महत्त्वाची ठरली. प्रशासनात सातत्य राखण्याची त्यांची भूमिका अनेकांनी मान्य केली.
निधी, निर्णय आणि धाक
महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात एक वाक्य ऐकायला मिळायचं, “निधी हवा असेल तर दादांकडे जा.”
प्रकल्पांच्या व्यवहार्यतेवर त्यांचा भर असायचा.
एकदा एका आमदाराने विनंती केली, मतदारसंघात पूल हवा. दादांनी विचारलं, “वाहतूक किती? अंदाजपत्रक काय?” चर्चा झाली, आणि काही महिन्यांत काम सुरू झालं.
त्यांच्या कडक शैलीमुळे काही जण घाबरायचेही. पण त्याच कडकपणामागे काम पूर्ण करण्याची तडफ होती.
अपघात की घात? – वाढत्या शंका
अचानक झालेल्या निधनानंतर राज्यात कुजबुज सुरू आहे, हा अपघात होता की काही वेगळं?
या पार्श्वभूमीवर आमदार रोहित पवार यांनी पत्रकार परिषदेत सखोल आणि पारदर्शक चौकशीची मागणी केली.
“तपास कोणत्या दिशेने चालला आहे, याची माहिती जनतेसमोर यावी. महाराष्ट्राला सत्य कळलं पाहिजे,” असे ते म्हणाले.
राजकीय व्यक्तिमत्त्वाच्या निधनामागील प्रत्येक प्रश्न स्पष्ट व्हावा, हीच जनतेची अपेक्षा आहे. संशयांचे धुके दूर व्हावेत, सत्य प्रकाशात यावं – हा लोकशाहीचा आग्रह आहे.
पोरकं झालेलं महाराष्ट्र
सभागृहात आज अनेकांनी एकच वाक्य उच्चारलं,
“दादा, तुम्ही गेलात… पण महाराष्ट्र पोरका केलात.”
कारण ते फक्त मंत्री नव्हते; ते निर्णयाची खात्री होते.
ते फक्त नेते नव्हते; ते कार्यकर्त्यांचा आधार होते.
ते फक्त वक्ते नव्हते; ते आकड्यांचा अचूक हिशोब होते.
रिकामी खुर्ची – कायमची आठवण
अधिवेशन संपताना अनेक आमदार काही क्षण त्या रिकाम्या खुर्चीकडे पाहत उभे राहिले. जणू त्या खुर्चीतूनच आवाज येत होता..
“काम करा. वेळ कमी आहे.”
महाराष्ट्राच्या राजकारणात मतभेद कायम राहतील. नवे नेते येतील. नवी पिढी उभी राहील.
पण सभागृहात टेबलवरचा तो ठोका, निर्णयाची ती झपाटलेली गती, आणि “काम झालं का?” हा प्रश्न ,ही शैली विसरणं कठीण आहे.
महाराष्ट्र एकच गोष्ट मान्य करतो..
अजित पवार या नावाने एक युग घडवलं.
आणि आज… त्या युगाची खुर्ची रिकामी आहे.
