सातारा प्रतिनिधी
डिजिटल युगात इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन व्यवहारांचा वापर वाढत असताना त्यातील धोकेही दिवसेंदिवस वाढत आहेत. विशेषतः शालेय वयातील विद्यार्थ्यांना सायबर गुन्ह्यांपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी त्यांच्यामध्ये डिजिटल साक्षरता आणि सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण होणे गरजेचे आहे. याच उद्देशाने अजिंक्यतारा माध्यमिक विद्यालय, शेंद्रे, सातारा येथे इयत्ता आठवी ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी विशेष सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्राचे आयोजन करण्यात आले.
कर्मवीर भाऊराव पाटील इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट स्टडीज अँड रिसर्च, वर्ये (सातारा) येथील विद्यार्थी प्रतिक ठोंबरे आणि साहिल भैसे यांनी क्विक हील फाऊंडेशनच्या सहकार्याने हे जनजागृती सत्र घेतले. विद्यार्थ्यांना केवळ सायबर गुन्ह्यांची माहिती न देता, अशा प्रकारच्या घटनांपासून स्वतःचा बचाव कसा करायचा, याबाबत प्रत्यक्ष उदाहरणांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करण्यात आले.
सोशल मीडिया वापरताना खबरदारी महत्त्वाची
सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वाढता वापर लक्षात घेता विद्यार्थ्यांना सोशल मीडिया अकाउंट सुरक्षित ठेवण्याच्या उपाययोजना सांगण्यात आल्या. अनोळखी व्यक्तींच्या फ्रेंड रिक्वेस्ट स्वीकारणे, वैयक्तिक माहिती शेअर करणे, संशयास्पद लिंकवर क्लिक करणे किंवा अनोळखी व्यक्तींशी संवेदनशील माहितीची देवाणघेवाण करणे टाळावे, असे आवाहन करण्यात आले.
तसेच फेक अकाउंट्स, बनावट लिंक आणि ऑनलाइन फसवणुकीचे विविध प्रकार याबाबत विद्यार्थ्यांना सावध करण्यात आले. आकर्षक ऑफर, बक्षीस मिळाल्याचे संदेश, बनावट नोकरी किंवा शिष्यवृत्तीच्या जाहिराती तसेच तातडीने पैसे भरण्याचे आवाहन करणाऱ्या संदेशांमागे फसवणुकीचा धोका असू शकतो, याची उदाहरणांसह माहिती देण्यात आली.
मजबूत पासवर्डपासून डिजिटल पेमेंटपर्यंत मार्गदर्शन
सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने मजबूत आणि वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे, पासवर्ड किंवा ओटीपी इतरांसोबत शेअर न करणे, तसेच महत्त्वाच्या खात्यांची सुरक्षा वाढवण्यासाठी उपलब्ध सुरक्षा पर्यायांचा वापर करणे याबाबत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
डिजिटल पेमेंट करताना विशेष खबरदारी घेण्याची गरजही अधोरेखित करण्यात आली. UPI पिन, ओटीपी, बँक खात्याची माहिती किंवा इतर गोपनीय तपशील कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला देऊ नयेत, असा संदेश विद्यार्थ्यांना देण्यात आला.
‘डिजिटल अरेस्ट’ आणि सोशल इंजिनिअरिंगची माहिती
सत्रामध्ये सध्या चर्चेत असलेल्या ‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावाखाली होणाऱ्या फसवणुकीबाबतही विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यात आली. पोलीस, सरकारी अधिकारी, बँक अधिकारी किंवा इतर प्रतिष्ठित संस्थांचे प्रतिनिधी असल्याचे भासवून भीती निर्माण करणे आणि त्यानंतर पैसे किंवा वैयक्तिक माहिती उकळण्याच्या प्रकारांपासून सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.
याशिवाय सोशल इंजिनिअरिंग म्हणजे मानवी विश्वास, भीती, घाई किंवा भावनिक प्रतिक्रिया यांचा गैरफायदा घेऊन गोपनीय माहिती मिळविण्याची पद्धत कशी वापरली जाते, हेही विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आले.
प्रश्नोत्तरांतून विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
सायबर सुरक्षेच्या विविध पैलूंची माहिती देताना प्रश्नोत्तरांचा वापर करण्यात आला. प्रत्यक्ष जीवनातील उदाहरणे, छोट्या उपक्रम आणि संवादात्मक पद्धतीमुळे विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग घेतला. विद्यार्थ्यांनी सायबर गुन्हे, सोशल मीडिया, ऑनलाइन व्यवहार आणि डिजिटल सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारले. त्यांना समर्पक उत्तरे देत सुरक्षित डिजिटल वापराबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले.
डिजिटल माध्यमांचा वापर पूर्णपणे टाळणे हा उपाय नसून त्यांचा जबाबदारीने, सजगपणे आणि सुरक्षित पद्धतीने वापर करणे आवश्यक आहे, हा संदेश या सत्रातून विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यात आला.
या उपक्रमास शाळेतील शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी एम. जे. पंडित यांचे विशेष मार्गदर्शन लाभले.
