नांदेड प्रतिनिधी
शेतकऱ्यांच्या डोक्यावरील कर्जाचा डोंगर कमी होण्याऐवजी खासगी वित्त कंपन्यांच्या वसुलीचा फास दिवसेंदिवस आवळला जात आहे. कर्जाच्या वसुलीसाठी दारात येऊन धमक्या देणे, मानसिक दबाव आणणे आणि अपमानास्पद वागणूक देण्याचे प्रकार आता शेतकऱ्यांच्या जीवावर उठू लागले आहेत. नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यात अशाच एका धक्कादायक घटनेत कर्जवसुलीच्या कथित जाचाला कंटाळून ५७ वर्षीय शेतकरी दत्ता मोहन उमाटे यांनी रेल्वे रुळावर जीवन संपविल्याची घटना समोर आली आहे. विशेष म्हणजे, अवघ्या एक लाख रुपयांच्या थकबाकीसाठी त्यांच्यावर दबाव आणला जात असल्याचा आरोप कुटुंबीयांनी केला आहे. या प्रकरणी महिंद्रा होम फायनान्सच्या चार कर्मचाऱ्यांविरुद्ध आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा गुन्हा दाखल झाल्याने खासगी वित्त कंपन्यांच्या वसुली पद्धतीवर पुन्हा एकदा गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
उमरी तालुक्यातील गणीपूर गावचे रहिवासी दत्ता मोहन उमाटे यांनी २०१८ मध्ये घराच्या बांधकामासाठी नांदेड येथील महिंद्रा होम फायनान्स कंपनीकडून दीड लाख रुपयांचे कर्ज घेतले होते. या कर्जाची परतफेड ते नियमितपणे करीत असल्याचे कुटुंबीयांचे म्हणणे आहे. मात्र, कर्जापोटी सुमारे एक लाख रुपये शिल्लक असल्याने कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांकडून वारंवार वसुलीसाठी तगादा लावला जात होता. पैसे भरण्यासाठी सतत दबाव आणला जात असल्याने उमाटे मानसिक तणावाखाली होते, असा आरोप त्यांच्या नातेवाइकांनी केला आहे.
घराला कुलूप लावण्याची धमकी; पोलिसांतही तक्रार
कुटुंबीयांनी केलेल्या आरोपांनुसार, १७ ऑक्टोबर रोजी वित्त कंपनीचे कर्मचारी वसुलीसाठी उमाटे यांच्या घरी गेले होते. त्यावेळी कर्जाच्या रकमेवरून त्यांच्यात वाद झाला. पैसे भरले नाहीत तर घराला कुलूप लावण्याची धमकी दिल्याचा आरोपही करण्यात आला आहे. या वादानंतर कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांनी उलट उमाटे आणि त्यांच्या कुटुंबीयांविरोधात उमरी पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल केली होती. त्यानुसार उमाटे यांच्यासह पाच जणांविरुद्ध गुन्हा नोंदविण्यात आला होता. या घडामोडींमुळे उमाटे अधिकच मानसिक तणावाखाली गेल्याचे कुटुंबीयांचे म्हणणे आहे.
दोन दिवस घराबाहेर, अखेर रेल्वे रुळावर मृत्यूशी झुंज
कर्जवसुलीच्या तगाद्यामुळे अस्वस्थ असलेले उमाटे १४ नोव्हेंबर रोजी घरातून बाहेर पडले. मात्र, ते परतले नाहीत. १५ नोव्हेंबर रोजी सकाळी साडेआठच्या सुमारास बोळसा रेल्वे स्थानक परिसरात ते गंभीर जखमी अवस्थेत आढळले. त्यांना तातडीने नांदेड येथील रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. मात्र, उपचार सुरू असतानाच काही तासांत त्यांची प्राणज्योत मालवली. या घटनेने गणीपूर गावासह संपूर्ण परिसरात हळहळ व्यक्त होत आहे.
पत्नीच्या तक्रारीनंतर चार कर्मचाऱ्यांवर गुन्हा
उमाटे यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या पत्नी पार्वतीबाई आणि मुलगा शंकर यांनी वित्त कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांविरोधात गंभीर आरोप केले. कर्जवसुलीसाठी वारंवार दिला जाणारा त्रास, धमक्या आणि मानसिक छळ यामुळेच त्यांनी आत्महत्येसारखे टोकाचे पाऊल उचलल्याचा आरोप कुटुंबीयांनी केला आहे. पत्नीच्या तक्रारीवरून नांदेड रेल्वे पोलिसांनी राम गवलवाड, राजू चोर्डीकर, सचिन लांडगे आणि अरविंद जाधव या चार कर्मचाऱ्यांविरोधात आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा गुन्हा दाखल केला आहे. या प्रकरणाचा पुढील तपास सुरू आहे.
दरम्यान, या प्रकरणात पोलिसांनी पाच वित्त कंपनीच्या एजंटांविरोधात गुन्हा नोंदविल्याची माहिती वृत्तसंस्था पीटीआयनेही दिली आहे. त्यामुळे आरोपींच्या संख्येबाबत प्राथमिक वृत्तांमध्ये तफावत दिसून येत असून अधिकृत तपासातून त्याबाबत स्पष्टता येणे अपेक्षित आहे.
नांदेडमध्ये फायनान्स कंपन्यांच्या वसुलीचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर
विशेष म्हणजे, नांदेड जिल्ह्यात यापूर्वीही खासगी वित्त कंपनीच्या कर्जवसुलीवरून शेतकऱ्याच्या मृत्यूची धक्कादायक घटना घडली होती. मुदखेड तालुक्यातील माळकौठा येथील चंद्रकांत शिंदे यांच्या मृत्यूनंतर सक्तीच्या वसुलीचा मुद्दा चर्चेत आला होता. या पार्श्वभूमीवर जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांनी वित्त संस्थांच्या प्रतिनिधींची बैठक घेऊन कर्जवसुली करताना सक्ती, धमकी किंवा बेकायदेशीर मार्गांचा अवलंब करू नये, असे स्पष्ट निर्देश दिले होते. तरीही अशा घटना समोर येत असल्याने प्रशासनाच्या निर्देशांचा धाक नेमका कुणाला आहे, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
कर्जाची परतफेड करणे ही कर्जदाराची जबाबदारी असली, तरी त्यासाठी धमक्या देणे, मानसिक छळ करणे किंवा कुटुंबाला वेठीस धरणे हा वसुलीचा मार्ग असू शकत नाही. एका शेतकऱ्याचा जीव गेल्यानंतरच प्रशासन जागे होणार का? खासगी वित्त कंपन्यांच्या वसुली पथकांवर कठोर नियंत्रण आणणार कोण? आणि अशा घटनांना जबाबदार असणाऱ्यांवर ठोस कारवाई कधी होणार? दत्ता उमाटे यांच्या मृत्यूने हे प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आणले आहेत.


