नवी दिल्ली प्रतिनिधी
देशाच्या राजधानीत आज इंडिया आघाडीने शक्तिप्रदर्शन करत केंद्र सरकार आणि निवडणूक आयोगाविरोधात रणशिंग फुंकले. काँग्रेस नेते तथा लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांच्यासह इंडिया आघाडीतील प्रमुख पक्षांच्या दिग्गज नेत्यांनी खुल्या बसमधून रॅलीत सहभागी होत रामलीला मैदानाकडे कूच केली. ‘चलो दिल्ली’ आणि ‘व्होट बचाव, देश बचाव’ अशा घोषणांनी दिल्लीचे राजकीय वातावरण ढवळून निघाले. महारॅली सुरू होण्यापूर्वीच रामलीला मैदानावर हजारो कार्यकर्ते आणि समर्थक जमा झाले होते. त्यामुळे संपूर्ण परिसराला मोठ्या राजकीय आंदोलनाचे स्वरूप प्राप्त झाले.
काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे यांच्या निवासस्थानावरून विरोधी पक्षांचे नेते एकत्रितपणे बाहेर पडले. त्यानंतर मिंटो रोड-कनॉट प्लेस जंक्शन येथून खुल्या वाहनांमधून रॅलीला सुरुवात झाली. राहुल गांधी खुल्या बसमध्ये पुढील आसनावर बसले होते. त्यांच्या मागे पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी आणि समाजवादी पक्षाचे प्रमुख अखिलेश यादव होते. नॅशनल कॉन्फरन्सचे नेते फारुख अब्दुल्ला, राजदचे तेजस्वी यादव, काँग्रेसच्या खासदार प्रियांका गांधी, तृणमूल काँग्रेसचे अभिषेक बॅनर्जी, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या खासदार सुप्रिया सुळे, शिवसेना उद्धव बाळासाहेब ठाकरे पक्षाचे खासदार संजय राऊत, पीडीपीच्या मेहबूबा मुफ्ती यांच्यासह विविध विरोधी पक्षांचे प्रमुख नेते या रॅलीत सहभागी झाले होते.
निवडणूक आयोगाविरोधात विरोधकांचा आक्रमक पवित्रा
मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या कार्यपद्धतीवर आणि मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण प्रक्रियेवर (SIR) विरोधकांनी गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. मतदारांची नावे वगळणे, मतदार यादीतील कथित अनियमितता आणि निवडणूक प्रक्रियेच्या पारदर्शकतेबाबत विरोधकांनी आक्षेप नोंदवले आहेत. याच मुद्द्यांवरून ज्ञानेश कुमार यांनी पदाचा राजीनामा द्यावा, अशी मागणी विरोधी पक्षांकडून केली जात आहे.
‘व्होट बचाव, देश बचाव’ या घोषवाक्याखाली आयोजित करण्यात आलेल्या या महारॅलीच्या माध्यमातून निवडणूक प्रक्रियेतील कथित गैरप्रकारांचा मुद्दा देशव्यापी चर्चेत आणण्याचा विरोधकांचा प्रयत्न आहे. राहुल गांधी यांनी विद्यार्थी, सामाजिक संघटना आणि नागरिकांनी या आंदोलनात सहभागी व्हावे, असे आवाहन केले होते.
आदल्या दिवशी ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधात प्रतीकात्मक महाभियोग
या आंदोलनाच्या एक दिवस आधी म्हणजे शनिवारी इंडिया आघाडीच्या नेत्यांनी काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे यांच्या निवासस्थानी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधात प्रतीकात्मक महाभियोगाची कार्यवाही आयोजित केली होती. माजी लोकसभा अध्यक्ष मीरा कुमार यांनी या प्रक्रियेचे अध्यक्षस्थान भूषवले. खरगे यांनी निवडणूक आयुक्तांविरोधातील आरोपांचा ठराव मांडला, तर राहुल गांधी यांनी समारोपाचे भाषण केले. त्यानंतर हा ठराव मंजूर करण्यात आला. या प्रतीकात्मक उपक्रमातून विरोधकांनी निवडणूक आयोगाच्या कार्यपद्धतीविषयी आपली नाराजी व्यक्त केली.
भाजपकडूनही प्रतिमोर्चा; १९८४ च्या दंगलींचा मुद्दा ऐरणीवर
दुसरीकडे, इंडिया आघाडीने १ नोव्हेंबर रोजी आंदोलन आयोजित केल्याच्या तारखेवरून भाजपने काँग्रेसवर टीका केली आहे. १९८४ मधील शीखविरोधी दंगलींच्या स्मृतिदिनाच्या पार्श्वभूमीवर भाजपने पश्चिम दिल्लीतील हरी नगर परिसरातून प्रतिमोर्चा काढण्याचे नियोजन केले. या मोर्चाच्या माध्यमातून भाजपने काँग्रेसला १९८४ च्या दंगलींच्या मुद्द्यावरून लक्ष्य केले. त्यामुळे राजधानीत एकाच दिवशी दोन वेगवेगळ्या राजकीय आंदोलनांचे चित्र पाहायला मिळाले.
दिल्ली पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त
या महारॅलीच्या पार्श्वभूमीवर दिल्ली पोलिसांनी राजधानीत मोठी सुरक्षा व्यवस्था उभारली आहे. रामलीला मैदान आणि रॅलीच्या मार्गावर चार हजारांहून अधिक पोलीस कर्मचारी तसेच केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलाच्या तुकड्या तैनात करण्यात आल्या आहेत. परिसरात २०० हून अधिक सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातून देखरेख ठेवण्यात येत आहे. सुरक्षेसाठी परिसराचे विविध झोनमध्ये विभाजन करण्यात आले आहे. आयोजकांनी मोठ्या संख्येने लोक सहभागी होण्याचा अंदाज व्यक्त केला असताना, पोलिसांनी सुमारे ५० हजार लोकांच्या उपस्थितीचा अंदाज व्यक्त केला होता.
निवडणूक आयोगाच्या भूमिकेकडे देशाचे लक्ष
दरम्यान, निवडणूक आयोगाने मतदार यादीच्या पुनरीक्षण प्रक्रियेचा उद्देश दुबार आणि अपात्र मतदारांची नावे वगळणे हा असल्याचे स्पष्ट केले आहे. चुकीने नाव वगळले गेलेल्या पात्र मतदारांना पुन्हा नोंदणीची संधी असल्याचीही आयोगाची भूमिका आहे. मात्र, या प्रक्रियेमुळे पात्र मतदार मतदानाच्या अधिकारापासून वंचित राहू शकतात, असा विरोधकांचा आक्षेप आहे. त्यामुळे निवडणूक आयोगाची भूमिका, मतदार याद्यांची पारदर्शकता आणि लोकशाही प्रक्रियेवरील विश्वास हे मुद्दे या आंदोलनाच्या केंद्रस्थानी आले आहेत.
रामलीला मैदानावरील या महारॅलीमुळे इंडिया आघाडीने निवडणूक प्रक्रियेचा मुद्दा पुन्हा एकदा राष्ट्रीय राजकारणाच्या केंद्रस्थानी आणला आहे. राहुल गांधी यांच्यासह विरोधी पक्षांचे प्रमुख नेते एकाच व्यासपीठावर येत असल्याने या सभेतील भाषणांकडे आणि पुढील आंदोलनाच्या रणनीतीकडे राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.
