कोल्हापूर प्रतिनिधी
समता, सामाजिक न्याय आणि पुरोगामी विचारांची परंपरा असलेल्या कोल्हापूर शहरात शिक्षण व्यवस्थेलाच धक्का देणारा प्रकार समोर आला आहे. कोल्हापूर महानगरपालिकेच्या काही प्राथमिक शाळांमधील माहिती फलकांवर शिक्षक आणि कर्मचाऱ्यांच्या नावासमोर त्यांच्या जात प्रवर्गाचा उल्लेख करण्यात आल्याचे निदर्शनास आले आहे. विद्यार्थ्यांसमोरच शिक्षकांची जात अधोरेखित करणारे हे फलक लावण्यात आल्याने पालक, नागरिक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांमधून तीव्र नाराजी व्यक्त होत आहे.
शाळा ही केवळ शिक्षण देण्याची संस्था नसून विद्यार्थ्यांच्या मनात समता, बंधुता, सामाजिक सलोखा आणि माणुसकीची मूल्ये रुजविणारे ज्ञानमंदिर मानले जाते. अशा ठिकाणी शिक्षकाच्या नावासोबत जात प्रवर्ग नमूद करणे योग्य आहे का, असा सवाल या प्रकारामुळे उपस्थित झाला आहे.
सभागृहातच फलक आणून प्रशासनाला जाब
हा प्रकार काँग्रेसचे नगरसेवक प्रवीण हरिदास सोनवणे यांनी कोल्हापूर महानगरपालिकेच्या सर्वसाधारण सभेत निदर्शनास आणून दिला. त्यांनी जात प्रवर्गाचा उल्लेख असलेला माहिती फलक सभागृहात आणून प्रशासनासमोर हा मुद्दा उपस्थित केला.
शिक्षकांच्या नावासोबत जात प्रवर्ग लिहिण्याची गरज काय, असा सवाल करत या प्रकारामुळे शाळेच्या वातावरणात जातीय भेदाची भावना निर्माण होण्याची शक्यता असल्याचे नगरसेवकांनी निदर्शनास आणले. त्यानंतर सभागृहात या विषयावर जोरदार चर्चा झाली.
प्रशासनाकडून तातडीने दखल
महापालिका प्रशासनाने या प्रकाराची तातडीने दखल घेतली. सर्व प्राथमिक शाळांना परिपत्रक काढून माहिती फलकावरील कर्मचाऱ्यांच्या नावासमोरील जात प्रवर्गाचा उल्लेख तात्काळ काढून टाकण्याचे आदेश देण्यात आल्याची माहिती आहे.
तसेच शाळांच्या दर्शनी ठिकाणी असलेल्या माहिती फलकावरील माहिती आवश्यकतेनुसार डिजिटल पद्धतीने अथवा नव्याने लिखाण करून अद्ययावत करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत. प्रशासनाच्या निर्देशानंतर काही शाळांमधील जात प्रवर्गाचा उल्लेख असलेले फलक हटविण्यात आल्याचे सांगण्यात येत आहे.
कोल्हापूर महानगरपालिकेच्या संकेतस्थळावर प्राथमिक शाळांची स्वतंत्र यादी उपलब्ध असून, शिक्षण विभाग हा महापालिकेच्या स्वतंत्र विभागाच्या माध्यमातून कार्यरत आहे.
‘शाहूंच्या नगरीत असे कसे घडले?’
राजर्षी शाहू महाराजांनी सामाजिक समता, शिक्षणाचा प्रसार आणि वंचित घटकांना समान संधी देण्यासाठी केलेल्या कार्यामुळे कोल्हापूरला पुरोगामी विचारांची ओळख मिळाली आहे. त्यामुळे याच शहरातील महापालिका शाळांमध्ये शिक्षकांच्या नावासमोर जात प्रवर्गाचा उल्लेख करणारे फलक लावले जाणे हा प्रकार अधिक गंभीर असल्याची प्रतिक्रिया व्यक्त होत आहे.
जात प्रवर्गाची माहिती प्रशासनाच्या अंतर्गत नोंदींसाठी किंवा आरक्षणासंबंधीच्या प्रक्रियेत आवश्यक असू शकते; मात्र तीच माहिती शाळेच्या दर्शनी फलकावर विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना दिसेल अशा पद्धतीने प्रदर्शित करण्याची आवश्यकता काय होती, असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
जबाबदारी निश्चित होणार का?
प्रशासनाने फलकांवरील जात प्रवर्ग काढण्याचे आदेश देऊन तातडीची कार्यवाही केली असली, तरी असे फलक तयार करण्याचा निर्णय नेमका कोणी घेतला, त्यासाठी कोणती मार्गदर्शक सूचना होती आणि त्याची तपासणी न करता ते शाळांमध्ये कसे लावले गेले, याची चौकशी होणार का, हा प्रश्न कायम आहे.
काँग्रेसकडून हा प्रकार जातव्यवस्था अधोरेखित करणारा असल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. दुसरीकडे, प्रशासनाने तातडीने निर्देश देऊन फलक दुरुस्त करण्याची कार्यवाही सुरू केल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्यामुळे आता केवळ फलक हटविण्यापेक्षा हा प्रकार घडण्यामागची प्रशासकीय जबाबदारीही निश्चित करण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे.
इतर प्रश्नांकडेही लक्ष देण्याची मागणी
दरम्यान, महापालिका शाळांमधील हा मुद्दा चर्चेत आला असतानाच शाळांमधील पायाभूत सुविधा, स्वच्छता, विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक सुविधा आणि इतर प्रलंबित प्रश्नांकडेही प्रशासनाने गांभीर्याने लक्ष द्यावे, अशी मागणी होत आहे.
शिक्षणाच्या मंदिरात विद्यार्थ्यांना जात-पात, भेदभावाच्या पलीकडे जाऊन समानतेचा संदेश मिळणे अपेक्षित असताना शिक्षकांच्या नावासमोरच जात प्रवर्गाचा उल्लेख झाल्याने या प्रकाराने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. फलक हटविण्याची कारवाई झाली असली तरी शाहू महाराजांच्या नगरीत असा प्रकार घडला तरी कसा, याचे उत्तर प्रशासन देणार का? हा प्रश्न मात्र अद्याप अनुत्तरित आहे.
महापालिका प्रशासनाने यापुढे अशा प्रकारची पुनरावृत्ती होऊ नये यासाठी स्पष्ट नियम आणि जबाबदारी निश्चित करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
