नवी दिल्ली : वृत्तसंस्था
जागतिक उद्योगविश्वात आणि भांडवली बाजारात मोठी खळबळ उडवणारी घटना घडली असून उद्योगपती Elon Musk यांची एकूण संपत्ती १.१ ट्रिलियन डॉलरच्या (१,१०० अब्ज डॉलर) पुढे गेल्याची चर्चा रंगली आहे. स्पेसएक्सच्या विक्रमी आयपीओनंतर कंपनीच्या मूल्यांकनात झालेल्या प्रचंड वाढीमुळे मस्क यांची संपत्ती अभूतपूर्व उंचीवर पोहोचल्याचे सांगितले जात आहे. यामुळे जगातील पहिले ‘ट्रिलियनेअर’ म्हणून त्यांचे नाव चर्चेत आले आहे.
अंतराळ संशोधन, उपग्रह प्रक्षेपण आणि व्यावसायिक अंतराळ वाहतूक क्षेत्रात अग्रस्थानी असलेल्या [SpaceX](https://www.spacex.com?utm_source=chatgpt.com) कंपनीने अमेरिकन भांडवली बाजारात प्रवेश करताच गुंतवणूकदारांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळवला. कंपनीच्या समभागांसाठी झालेल्या प्रचंड मागणीमुळे तिचे बाजारमूल्य १.७५ ट्रिलियन डॉलरपर्यंत पोहोचल्याचे वृत्त आहे. याचाच थेट परिणाम मस्क यांच्या वैयक्तिक संपत्तीवर झाला.
इतिहासातील सर्वात मोठ्या आयपीओंपैकी एक
स्पेसएक्सने प्रारंभिक समभाग विक्री (आयपीओ) प्रक्रियेतून तब्बल ७५ अब्ज डॉलरची भांडवली उभारणी केल्याचे सांगितले जात आहे. प्रति समभाग १३५ डॉलर किंमत निश्चित करण्यात आली होती. या आयपीओमुळे कंपनीला जागतिक स्तरावर नव्या विक्रमांची नोंद करता आली आहे.
भांडवली बाजारातील विश्लेषकांच्या मते, इतक्या मोठ्या प्रमाणावर निधी उभारणी करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये स्पेसएक्सने अग्रक्रम मिळवला आहे. यापूर्वी हा विक्रम Saudi Aramco या सौदी अरेबियातील तेल कंपनीच्या नावावर होता. २०१९ मध्ये सौदी अरामकोने सुमारे २९ अब्ज डॉलरची उभारणी केली होती. स्पेसएक्सने त्यापेक्षा जवळपास तिप्पट निधी उभारून हा विक्रम मागे टाकल्याचे म्हटले जात आहे.
गुंतवणूकदारांचा विक्रमी प्रतिसाद
स्पेसएक्सच्या समभागांसाठी जगभरातील संस्थात्मक तसेच किरकोळ गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात अर्ज केले. उपलब्ध समभागांच्या तुलनेत मागणी चारपटपेक्षाही अधिक असल्याचे वृत्त आहे. अंदाजे २५० ते ३०० अब्ज डॉलर मूल्याच्या समभागांची मागणी नोंदविण्यात आली.
विशेष म्हणजे, कंपनीने आपल्या आयपीओमधील सुमारे ३० टक्के हिस्सा किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी राखीव ठेवला होता. सामान्यतः अशा मोठ्या सार्वजनिक प्रस्तावांमध्ये रिटेल गुंतवणूकदारांना ५ ते १० टक्के वाटा दिला जातो. त्यामुळे स्पेसएक्सचा हा निर्णय गुंतवणूकदाराभिमुख मानला जात आहे.
सूचीबद्धतेनंतर समभागात आणखी तेजीची शक्यता
आर्थिक वृत्तसंस्थांच्या अहवालानुसार, स्पेसएक्सचा पहिला व्यवहार १७४ डॉलर प्रति समभाग या पातळीवर सुरू होण्याची शक्यता वर्तविण्यात आली होती. ही किंमत आयपीओच्या १३५ डॉलरच्या इश्यू प्राइसपेक्षा सुमारे २९ टक्के अधिक आहे. त्यामुळे कंपनीच्या बाजारमूल्यात आणखी वाढ होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
मस्क यांच्या संपत्तीचा ‘स्पेसएक्स’ हा प्रमुख आधार
स्पेसएक्समध्ये एलॉन मस्क यांची सर्वाधिक हिस्सेदारी आहे. कंपनीतील त्यांच्या समभागांचे मूल्य अंदाजे ८६६ अब्ज डॉलर इतके असल्याचे सांगितले जात आहे. याशिवाय [Tesla](https://www.tesla.com?utm_source=chatgpt.com) आणि इतर तंत्रज्ञान कंपन्यांमधील त्यांच्या गुंतवणुकीचे मूल्यही मोठे आहे. या सर्व मालमत्तेची एकत्रित गणना केल्यानंतर त्यांची एकूण संपत्ती १.१ ट्रिलियन डॉलरच्या घरात पोहोचल्याचा दावा केला जात आहे.
अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेपेक्षाही अधिक संपत्ती
मस्क यांच्या कथित संपत्तीची तुलना आता अनेक सार्वभौम देशांच्या अर्थव्यवस्थांशी केली जात आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (IMF) उपलब्ध आकडेवारीनुसार, Taiwan ची अर्थव्यवस्था सुमारे ९७६.७ अब्ज डॉलर इतकी आहे. तर Ireland चा सकल देशांतर्गत उत्पन्न (GDP) सुमारे ७७९ अब्ज डॉलर आणि Israel चा जीडीपी सुमारे ७१९ अब्ज डॉलर इतका आहे.
या तुलनेत मस्क यांची संपत्ती अधिक असल्याचे सांगितले जात असून जागतिक आर्थिक इतिहासात ही एक अभूतपूर्व घटना मानली जात आहे. एखाद्या व्यक्तीची संपत्ती अनेक विकसित देशांच्या अर्थव्यवस्थांपेक्षा जास्त असणे हे जागतिक भांडवलशाहीच्या नव्या युगाचे प्रतीक असल्याची चर्चा आर्थिक वर्तुळात सुरू झाली आहे.
तंत्रज्ञान, अवकाश आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील गुंतवणुकीचे फळ
इलेक्ट्रिक वाहननिर्मिती, अंतराळ तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, उपग्रह इंटरनेट सेवा आणि प्रगत रोबोटिक्स या क्षेत्रांमध्ये मस्क यांनी गेल्या दोन दशकांत केलेल्या गुंतवणुकीमुळे त्यांची आर्थिक ताकद सातत्याने वाढत गेली. स्पेसएक्सच्या यशस्वी सूचीबद्धतेमुळे या प्रवासाला नवे परिमाण मिळाले आहे.
जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून आधीच ओळख निर्माण केलेल्या एलॉन मस्क यांनी आता ‘ट्रिलियनेअर’ हा नवा टप्पा गाठल्याची चर्चा रंगत असली, तरी या आकडेवारीची अधिकृत पुष्टी आणि बाजारातील प्रत्यक्ष घडामोडींकडे आर्थिक क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. मात्र एक गोष्ट निश्चित आहे – स्पेसएक्सच्या या ऐतिहासिक कामगिरीमुळे एलॉन मस्क आणि त्यांची उद्योगसाम्राज्ये पुन्हा एकदा जागतिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहेत.
