मुंबई प्रतिनिधी
मुंबई : महाराष्ट्राच्या राजकारणात व्होटचोरी, मतदार याद्यांमधील कथित अनियमितता आणि ईव्हीएमच्या मुद्द्यावरून सत्ताधारी आणि विरोधकांमधील संघर्ष पुन्हा एकदा तीव्र झाला आहे. मुंबईतील गोरेगाव येथील नेस्को सेंटरमध्ये आयोजित दसरा मेळाव्यात उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे प्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्यावर जोरदार टीका केली. “व्होटचोरीची भाषा करणाऱ्यांनी २०१९ मध्ये महाराष्ट्रात काय केले, हे आधी सांगावे. त्यावेळी झालेली गोष्ट ही सगळ्यात मोठी व्होटचोरी नव्हे, तर दरोडाच होता,” अशा शब्दांत शिंदे यांनी ठाकरेंना लक्ष्य केले. मतदार याद्या, ईव्हीएम आणि विरोधकांच्या आंदोलनांवरून त्यांनी काँग्रेससह विरोधी पक्षांच्या भूमिकेवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.
‘मागच्या दाराने मुख्यमंत्री झालात’; उद्धव ठाकरेंना शिंदेंचा सवाल
दसरा मेळाव्यात बोलताना एकनाथ शिंदे यांनी उद्धव ठाकरे यांच्या मुख्यमंत्रीपदावरून टीकेची झोड उठवली. ते म्हणाले, “उद्या म्हणतील मोर्चा काढून सरन्यायाधीशांची आणि निवडणूक आयुक्तांची निवडणूक झाली पाहिजे. परवा म्हणतील महापालिका आयुक्तांच्या निवडणुका झाल्या पाहिजेत. अरे, तुम्ही मुख्यमंत्री झालात, तुम्ही कुठे निवडून आलात? मागच्या दाराने आलात आणि मुख्यमंत्री झालात,” अशी टीका त्यांनी केली.
निवडणूक प्रक्रियेवर प्रश्न उपस्थित करताना विरोधकांनी आपल्या राजकीय भूमिकेचा विचार करावा, असे सांगण्याचा प्रयत्न शिंदे यांनी केला. लोकशाहीतील घटनात्मक संस्था आणि निवडणूक प्रक्रियेवरून विरोधकांकडून सातत्याने आक्षेप घेतले जात असताना, त्याच विरोधकांनी सत्तेत असताना कोणती भूमिका घेतली होती, असा सवालही त्यांच्या भाषणातून उपस्थित करण्यात आला.
‘२०१९ मध्ये महाराष्ट्राच्या पाठीत खंजीर खुपसला’
२०१९ च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर महाराष्ट्रात स्थापन झालेल्या सरकारचा संदर्भ देत शिंदे यांनी उद्धव ठाकरे यांच्यावर गंभीर राजकीय आरोप केले. “तुम्ही महाराष्ट्राच्या पाठीत खंजीर खुपसून मुख्यमंत्री झालात. आता व्होटचोरीची भाषा करत आहात. खऱ्या अर्थाने व्होटचोरी २०१९ मध्ये झाली. या राज्यातील मतदारांनी शिवसेना-भाजप युतीला मतदान केले; मात्र तुम्ही महाविकास आघाडीसोबत सरकार स्थापन केले. तीच सगळ्यात मोठी व्होटचोरी होती. तो डाका होता, दरोडा होता,” असा घणाघात शिंदे यांनी केला.
२०१९ च्या विधानसभा निवडणुकीत भाजप आणि शिवसेना यांनी युती म्हणून निवडणूक लढवली होती. निवडणुकीनंतर मुख्यमंत्रीपदाच्या वाटपावरून दोन्ही पक्षांमध्ये मतभेद निर्माण झाले. त्यानंतर शिवसेनेने काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेससोबत एकत्र येत महाविकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले आणि उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री झाले. याच राजकीय घडामोडींचा संदर्भ देत शिंदे यांनी ठाकरेंवर निशाणा साधला.
मात्र, २०१९ मध्ये झालेल्या सत्तास्थापनेला ‘व्होटचोरी’ किंवा ‘दरोडा’ म्हणणे ही शिंदे यांची राजकीय टीका आहे. निवडणुकीनंतर वेगवेगळ्या पक्षांनी एकत्र येऊन सरकार स्थापन करणे आणि मतदान प्रक्रियेत गैरप्रकार होणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. त्यामुळे शिंदे यांच्या विधानाला राजकीय आरोप म्हणूनच पाहणे आवश्यक आहे.
‘जिंकले की ईव्हीएम चांगले, हरले की खराब?’
ईव्हीएमच्या मुद्द्यावरूनही शिंदे यांनी विरोधकांना धारेवर धरले. निवडणुकीतील पराभवानंतर मतदान यंत्रांवर प्रश्न उपस्थित करायचे आणि विजय मिळाल्यानंतर त्याच यंत्रांवर विश्वास व्यक्त करायचा, अशी दुटप्पी भूमिका विरोधक घेत असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
“तुम्ही आम्हाला व्होटचोरीबद्दल सांगता. जेव्हा जिंकता तेव्हा ईव्हीएम चांगले असते आणि हरता तेव्हा ईव्हीएम खराब असते. कर्नाटकात जिंकले, तेलंगणात जिंकले, केरळमध्ये जिंकले, तामिळनाडूत जिंकले, हिमाचल प्रदेशात जिंकले. तेव्हा काय झाले? व्होटचोरी नव्हती का?” असा सवाल शिंदे यांनी विरोधकांना केला.
निवडणुकीच्या पारदर्शकतेवरून सत्ताधारी आणि विरोधकांमध्ये वारंवार संघर्ष होत असतो. विरोधकांकडून मतदार याद्यांमधील कथित त्रुटी, दुबार नावे आणि मतदान प्रक्रियेबाबत प्रश्न उपस्थित केले जातात; तर सत्ताधारी पक्षांकडून विरोधकांच्या आरोपांना राजकीय पराभवातून आलेली प्रतिक्रिया म्हणून प्रत्युत्तर दिले जाते. शिंदे यांच्या भाषणातूनही हाच राजकीय संघर्ष अधोरेखित झाला.
‘आधी मतदार वाढले म्हणून मोर्चा, आता कमी झाले म्हणून प्रश्न’
मतदार याद्यांच्या मुद्द्यावरून सुरू असलेल्या आंदोलनांवर टीका करताना शिंदे यांनी विरोधकांच्या भूमिकेतील विसंगती दाखवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या मते, आधी मतदारांची संख्या वाढल्याचा आरोप करून मतदार याद्या स्वच्छ करण्याची मागणी केली जाते आणि त्यानंतर मतदारांची नावे कमी झाल्याचे दिसल्यावर पुन्हा आक्षेप घेतले जातात.
“काँग्रेसवाले म्हणतात बॅलेट पेपर पाहिजे. अरे, तुम्ही मतदान केंद्रांवर ताबा घेऊन जिंकायचे, मग ती व्होटचोरी नव्हती का? तुम्ही आंदोलन केले, मोर्चे काढले आणि मतदार इतके वाढले कसे, असा सवाल केला. मतदार याद्या स्वच्छ करा, नावे काढा, अशी मागणी केली. आता एसआयआर झाला आणि मतदार याद्या स्वच्छ होत आहेत, तर हे कमी कसे झाले, असे विचारत आहेत. एकदा म्हणता वाढले कसे आणि नंतर म्हणता कमी कसे झाले? हे काय चालले आहे?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
विरोधकांवर दुटप्पी राजकारणाचा आरोप करताना शिंदे यांनी मतदार याद्यांच्या सुधारणांबाबत सातत्यपूर्ण भूमिका घेण्याची गरज अधोरेखित केली. मतदार यादीतील त्रुटी दूर करणे, पात्र मतदारांची नावे कायम ठेवणे आणि अपात्र किंवा दुबार नोंदींची पडताळणी करणे या प्रक्रियांबाबत राजकीय आरोप-प्रत्यारोप सुरू असताना, निवडणूक प्रक्रियेवरील जनतेचा विश्वास टिकवणे हे महत्त्वाचे आव्हान ठरत आहे.
दसरा मेळाव्यातून आगामी राजकीय संघर्षाचे संकेत
एकनाथ शिंदे यांच्या भाषणात उद्धव ठाकरे यांच्यावर वैयक्तिक आणि राजकीय टीका करण्याबरोबरच काँग्रेस, ईव्हीएम आणि मतदार याद्यांच्या मुद्द्यांवरही आक्रमक भूमिका दिसून आली. आगामी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर मतदार याद्या, निवडणूक प्रक्रियेची पारदर्शकता आणि २०१९ मधील सत्तास्थापनेचा मुद्दा पुन्हा राजकीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी येण्याची चिन्हे आहेत.
एका बाजूला विरोधकांकडून निवडणूक प्रक्रियेबाबत प्रश्न उपस्थित केले जात असताना दुसऱ्या बाजूला सत्ताधारी पक्षांकडून विरोधकांच्या भूमिकेवरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. त्यामुळे दसरा मेळाव्यातील शिंदे यांच्या भाषणाने केवळ शिवसेनेतील ठाकरे-शिंदे संघर्षालाच धार दिली नाही, तर आगामी निवडणुकांमध्ये ‘व्होटचोरी विरुद्ध राजकीय दुटप्पीपणा’ हा मुद्दाही चर्चेत राहण्याची शक्यता निर्माण केली आहे.
