पुणे प्रतिनिधी
मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयाने, अस्सल संवादफेकीने आणि सामाजिक बांधिलकीने कोट्यवधी रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी पहाटे गोव्यात निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या आकस्मिक निधनाने संपूर्ण चित्रपटसृष्टीसह महाराष्ट्रावर शोककळा पसरली आहे. महाराष्ट्र सरकारने त्यांच्या चित्रपटसृष्टीतील भरीव योगदानाची दखल घेत त्यांच्यावर पूर्ण शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्याचा निर्णय घेतला आहे. पुणे जिल्ह्यातील डोंजे येथील त्यांच्या जिव्हाळ्याच्या फार्महाऊसवर आज दुपारी ४ वाजता त्यांना शासकीय मानवंदना देऊन अखेरचा निरोप दिला जाणार आहे.
गोव्यातील डोना पावला येथील निवासस्थानी पहाटे नाना पाटेकर यांची प्रकृती अचानक बिघडली. त्यांना अस्वस्थ वाटत असल्याचे त्यांनी पहाटे सुमारास एका मित्राला कळविल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यानंतर ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळून आले. तातडीने त्यांना मणिपाल रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. डॉक्टरांनी सुमारे ४५ मिनिटे सीपीआर देत त्यांना वाचविण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला; मात्र उपचारांना प्रतिसाद मिळाला नाही. पहाटे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाची अधिकृत माहिती त्यांच्या कुटुंबीयांकडून तसेच रुग्णालयाकडून समोर आल्यानंतर चाहत्यांना मोठा धक्का बसला. त्यांच्या निधनानंतर वैद्यकीय प्रक्रियेनुसार शवविच्छेदनाची प्रक्रिया करण्यात येत असल्याचीही माहिती आहे. त्यामुळे त्यांच्या पार्थिवाचे पुण्यात आगमन झाल्यानंतर पुढील अंत्यविधी पार पडणार आहेत.
डोंजेच्या मातीशी होते जिव्हाळ्याचे नाते
नाना पाटेकर यांचे पुण्याशी आणि विशेषतः खडकवासला परिसरातील डोंजे येथील त्यांच्या फार्महाऊसशी अत्यंत जिव्हाळ्याचे नाते होते. निसर्गाच्या सान्निध्यातील हे ठिकाण त्यांच्या आवडीचे होते. त्यामुळे त्यांच्या पार्थिवावर याच फार्महाऊसवर अंत्यसंस्कार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. गोव्याहून त्यांचे पार्थिव पुण्यात आणल्यानंतर डोंजे येथील फार्महाऊसवर नातेवाईक, मित्रपरिवार, चित्रपटसृष्टीतील मान्यवर, राजकीय नेते तसेच चाहत्यांना अंत्यदर्शनाची संधी दिली जाणार आहे.
यानंतर दुपारी ४ वाजता राज्य शासनाच्या वतीने पोलीस दलाकडून नाना पाटेकर यांना मानवंदना देण्यात येईल. त्यानंतर शासकीय इतमामात त्यांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार केले जातील. त्यांच्या अंत्यविधीसाठी चित्रपटसृष्टीतील अनेक दिग्गज, सामाजिक क्षेत्रातील व्यक्ती आणि राजकीय नेते उपस्थित राहण्याची शक्यता आहे.
चार दशकांहून अधिक काळ अभिनयाचा ठसा
नाना पाटेकर यांचा अभिनयप्रवास १९७८ मध्ये ‘गमन’ या चित्रपटातून सुरू झाला. त्यानंतर त्यांनी मराठी तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘क्रांतिवीर’, ‘तिरंगा’, ‘खामोशी’, ‘अब तक छप्पन’, ‘वेलकम’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका आजही रसिकांच्या स्मरणात आहेत. ‘नटसम्राट’मधील त्यांचा अभिनय विशेष गाजला. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार तसेच पद्मश्रीसह अनेक मान-सन्मान मिळाले.
नाना पाटेकर हे केवळ अभिनेते नव्हते, तर सामाजिक प्रश्नांबाबत संवेदनशील असलेले व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही त्यांची ओळख होती. ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून त्यांनी शेतकरी आणि दुष्काळग्रस्त कुटुंबांसाठी मोठ्या प्रमाणावर मदतकार्य केले. प्रसिद्धीपासून दूर राहून सामाजिक कार्य करण्याची त्यांची भूमिका अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरली.
अभिनय, आवाज आणि सामाजिक बांधिलकीचा वारसा
नाना पाटेकर यांच्या अभिनयात वास्तववाद, आक्रमकता, संवेदनशीलता आणि भावनिक ताकद यांचा अनोखा संगम पाहायला मिळाला. त्यांच्या संवादफेकीची स्वतंत्र शैली होती. पडद्यावर त्यांनी साकारलेल्या असंख्य भूमिका प्रेक्षकांच्या मनात कायमच्या कोरल्या गेल्या. त्यामुळे त्यांचे निधन ही केवळ एका अभिनेत्याची एक्झिट नसून भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एका प्रभावी पर्वाचा अंत मानला जात आहे.
त्यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्यानंतर विविध क्षेत्रातील मान्यवरांकडून श्रद्धांजली व्यक्त करण्यात येत आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी नाना पाटेकर यांना असामान्य, संवेदनशील आणि प्रभावी कलाकार म्हणून श्रद्धांजली वाहिली. त्यांच्या अभिनयातील ताकद, संवादफेक आणि सामाजिक बांधिलकीचा विशेष उल्लेख करण्यात आला.
‘नटसम्राट’चा आवाज आज शांत झाला असला, तरी त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा, त्यांचे संवाद आणि समाजासाठी केलेले कार्य पुढील अनेक पिढ्यांच्या स्मरणात राहणार आहे. डोंजेच्या मातीमध्ये आज या असामान्य कलाकाराला अखेरचा निरोप दिला जाणार आहे.
