मुंबई प्रतिनिधी
जगभरातील वाहन उद्योगावर वाढती स्पर्धा, घटती मागणी, उत्पादन क्षमतेतील अतिरिक्तता आणि व्यापार शुल्काचे संकट गडद होत असताना जगातील आघाडीच्या वाहन उत्पादकांपैकी एक असलेल्या फोक्सवॅगनने मोठा पुनर्रचना निर्णय घेतला आहे. कंपनीच्या पर्यवेक्षकीय मंडळाने आणखी ५० हजार नोकऱ्या कमी करण्याच्या योजनेला मंजुरी दिली आहे. यापूर्वी कंपनीने सुमारे ५० हजार पदे कमी करण्याचे लक्ष्य निश्चित केले होते. त्यामुळे आगामी काळात फोक्सवॅगन समूहातील एकूण नोकरकपात सुमारे एक लाखांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.
फोक्सवॅगनच्या ‘Future Plan 2030’ या व्यापक पुनर्रचना कार्यक्रमांतर्गत हा निर्णय घेण्यात आला आहे. खर्चाचा वाढता बोजा कमी करणे, उत्पादन क्षमता बाजारपेठेतील मागणीनुसार आणणे, वाहनांच्या मॉडेल्सची संख्या कमी करणे आणि कंपनीची नफाक्षमता वाढवणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. कंपनीच्या इतिहासातील हा सर्वात मोठ्या पुनर्रचनांपैकी एक मानला जात आहे.
चार प्रमुख कारखान्यांवर संकट
या पुनर्रचना योजनेचा सर्वाधिक परिणाम जर्मनीतील उत्पादन केंद्रांवर होणार आहे. एमडेन, झ्विकाऊ, हॅनोव्हर आणि ऑडीचे नेकार्सुल्म या चार प्रकल्पांमधील वाहन उत्पादन आगामी काळात बंद करण्याची योजना आहे. मात्र या कारखान्यांचे अंतिम भवितव्य आणि उत्पादन बंद करण्याची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने निश्चित केली जाणार आहे. काही ठिकाणी सध्याची मॉडेल्स उत्पादनातून बाहेर पडल्यानंतर उत्पादन थांबवण्याची योजना आहे.
फोक्सवॅगनने युरोपमध्ये आपल्या उत्पादन क्षमतेत मोठी अतिरिक्तता असल्याचे नमूद केले आहे. कंपनीच्या मते, युरोपातील उत्पादन क्षमता मागणीपेक्षा वर्षाला पाच लाखांहून अधिक वाहनांनी जास्त आहे. त्यामुळे कारखाने पूर्ण क्षमतेने चालवणे आर्थिकदृष्ट्या आव्हानात्मक ठरत आहे.
चिनी कंपन्यांचे आव्हान
फोक्सवॅगनच्या अडचणींच्या केंद्रस्थानी चीनमधील वाढती स्पर्धा आहे. कमी किमतीत आधुनिक तंत्रज्ञान आणि इलेक्ट्रिक वाहनांची निर्मिती करणाऱ्या चिनी कंपन्यांनी जागतिक बाजारपेठेत आक्रमक विस्तार केला आहे. त्यामुळे पारंपरिक युरोपीय वाहन उत्पादकांवर किंमत आणि तंत्रज्ञानाच्या आघाडीवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे.
विशेषतः चीनसारख्या फोक्सवॅगनच्या महत्त्वाच्या बाजारपेठेत मागणीचा वेग मंदावल्याने कंपनीच्या विक्री आणि नफ्यावर परिणाम झाला आहे. त्यातच इलेक्ट्रिक वाहनांच्या बाजारातील वेगाने बदलणारे समीकरण कंपनीसमोर आणखी मोठे आव्हान निर्माण करत आहे.
अमेरिकेच्या शुल्काचा अतिरिक्त फटका
चीनमधील स्पर्धेबरोबरच अमेरिकेने लादलेल्या आयात शुल्काचाही फोक्सवॅगनला फटका बसत आहे. अमेरिकन बाजारपेठेत वाढलेला खर्च, व्यापारातील अनिश्चितता आणि जागतिक पातळीवरील भू-राजकीय तणावामुळे कंपनीच्या नफ्याच्या मार्जिनवर दबाव वाढला आहे. त्यामुळे खर्च नियंत्रण हा कंपनीच्या नव्या धोरणाचा केंद्रबिंदू बनला आहे.
कार मॉडेल्सची संख्या निम्म्यावर
फोक्सवॅगन केवळ कर्मचारी संख्या कमी करणार नाही, तर आपल्या वाहनांच्या मॉडेल्सची संख्याही मोठ्या प्रमाणात घटवणार आहे. कंपनी २०३५ पर्यंत वाहनांच्या मॉडेल पोर्टफोलिओमध्ये सुमारे ५० टक्के कपात करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. कमी मॉडेल्सवर अधिक प्रमाणात उत्पादन करून प्रति वाहन खर्च कमी करण्याचा कंपनीचा प्रयत्न आहे. तसेच वाहनांच्या विविध व्हेरिएंट आणि उत्पादनातील गुंतागुंतही मोठ्या प्रमाणात कमी करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
२०३० पर्यंत ९० लाख वाहन विक्रीचे लक्ष्य
पुनर्रचनेसोबतच फोक्सवॅगनने २०३० पर्यंत वर्षाला सुमारे ९० लाख वाहनांची विक्री आणि ९ टक्के ऑपरेटिंग मार्जिन साध्य करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. उत्पादन क्षमता सुमारे ९० लाख वाहनांपर्यंत आणण्याचीही योजना आहे. कंपनीच्या मते, अधिक कार्यक्षम उत्पादन आणि खर्चात कपात केल्यास या लक्ष्यांच्या दिशेने वाटचाल करता येईल.
यासाठी कंपनी २०२७ ते २०३१ या कालावधीत संशोधन, विकास आणि भांडवली गुंतवणुकीवर सुमारे १३५ अब्ज युरो खर्च करण्याची योजना आखत आहे. म्हणजेच एका बाजूला कर्मचारी आणि उत्पादन क्षमता कमी केली जाणार असली, तरी दुसऱ्या बाजूला भविष्यातील तंत्रज्ञान आणि उत्पादनांवर मोठी गुंतवणूक केली जाणार आहे.
कर्मचाऱ्यांसाठी मोठा धक्का
फोक्सवॅगन समूहात जगभरात सुमारे ६.६ लाख कर्मचारी कार्यरत आहेत. त्यामुळे एक लाखांपर्यंतची संभाव्य कर्मचारी कपात ही कंपनीसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण युरोपीय वाहन उद्योगासाठी मोठा धक्का मानली जात आहे. यापूर्वी झालेल्या कपातीपैकी काही कर्मचारी स्वेच्छानिवृत्ती, निवृत्ती योजना आणि इतर सामाजिकदृष्ट्या जबाबदार उपायांद्वारे कमी करण्यात आले आहेत. मात्र नव्या टप्प्यात व्यवस्थापनातील पदांचाही समावेश असणार आहे.
