नवी मुंबई : प्रतिनिधी
मतदार यादीच्या विशेष सघन पुनरीक्षणाच्या (SIR) प्रक्रियेत मतदारांनी भरलेली हजारो गणनापत्रके एका खासगी झेरॉक्स सेंटरवर आढळून आल्याने खारघरमध्ये खळबळ उडाली आहे. तब्बल ३ हजार ४०४ गणनापत्रके झेरॉक्स करण्यासाठी आणण्यात आल्याचे प्राथमिक तपासात समोर आले आहे. ही कागदपत्रे ११ मतदान केंद्रांशी संबंधित असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. प्रकरणाची गंभीर दखल घेत रायगडचे जिल्हाधिकारी किशन जावळे यांनी पाच बूथ लेव्हल ऑफिसर्सना (BLO) निलंबित केले असून, ही कागदपत्रे झेरॉक्ससाठी घेऊन जाणाऱ्या सूरज पाटील याच्याविरोधात खारघर पोलिस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.
या घटनेमुळे SIR प्रक्रियेत मतदारांकडून गोळा होणाऱ्या संवेदनशील कागदपत्रांची सुरक्षितता, त्यांची हाताळणी आणि ती कागदपत्रे खासगी व्यक्तीच्या ताब्यात कशी पोहोचली, यावर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
नेमके काय घडले?
खारघर सेक्टर १९ परिसरातील एका खासगी झेरॉक्स सेंटरमध्ये मोठ्या संख्येने SIR गणनापत्रकांच्या प्रती काढल्या जात असल्याची माहिती स्थानिक शिवसेना (उबाठा) पदाधिकाऱ्यांना मिळाली. त्यानंतर कार्यकर्त्यांनी संबंधित दुकानात धाव घेतली. तेथे मोठ्या प्रमाणावर SIRची गणनापत्रके आढळून आली.
या कागदपत्रांवर मतदारांची माहिती, रंगीत छायाचित्रे तसेच संबंधित यादीभागातील BLOची स्वाक्षरी असल्याचे प्राथमिक पाहणीत आढळले. महसूल विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी तपासणी केल्यानंतर ही कागदपत्रे SIR प्रक्रियेत मतदारांकडून भरून घेण्यात आलेली गणनापत्रके असल्याचे स्पष्ट झाले.
प्रशासनाने केलेल्या मोजणीत ३ हजार ४०४ गणनापत्रके आढळली. ही कागदपत्रे पाच पिशव्यांमध्ये भरून एका गोणीत ठेवण्यात आली होती. त्यातील कागदपत्रे एकूण ११ मतदान केंद्रांशी संबंधित असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे.
पाच BLO निलंबित का?
सर्वात गंभीर प्रश्न म्हणजे मतदारांकडून भरून घेतलेली एवढ्या मोठ्या प्रमाणातील गणनापत्रके खासगी झेरॉक्स दुकानापर्यंत पोहोचली कशी? प्रशासनाने या प्रश्नाचा तपास सुरू केला आहे.
ही कागदपत्रे अनधिकृतरीत्या ताब्यात ठेवणे आणि त्यांची झेरॉक्स काढणे नियमबाह्य असल्याचे जिल्हाधिकारी किशन जावळे यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे संबंधित कागदपत्रे हाताळण्याची जबाबदारी असलेल्या पाच BLOंवर प्राथमिक जबाबदारी निश्चित करत त्यांना निलंबित करण्यात आले आहे. त्यांच्याविरोधात विभागीय शिस्तभंगाची कारवाईही सुरू करण्यात आली आहे.
मात्र, फक्त BLOंवर कारवाई करून हा प्रश्न संपणार नाही, अशी राजकीय प्रतिक्रिया उमटत आहे. एवढ्या मोठ्या संख्येने कागदपत्रे कार्यालयीन यंत्रणेबाहेर गेली असतील, तर ती कोणी दिली, कोणाच्या सूचनेवर दिली आणि त्यांचा नेमका उद्देश काय होता, याचा सखोल तपास होणे आवश्यक असल्याची मागणी होत आहे.
सूरज पाटीलविरोधात गुन्हा
या प्रकरणात सूरज पाटील याच्याविरोधात खारघर पोलिस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, पाटील याच्याकडे ही गणनापत्रके आढळून आल्यानंतर त्यांची झेरॉक्स काढण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याचे समोर आले. पोलिसांकडून या कागदपत्रांचा त्याच्याकडे नेमका ताबा कसा आला, त्यामागे कोण होते आणि झेरॉक्स काढण्याचा उद्देश काय होता, याचा तपास सुरू आहे.
पाटील हा भाजपशी संबंधित पदाधिकारी असल्याचा दावा विरोधकांकडून करण्यात येत आहे. मात्र, या राजकीय ओळखीबाबत स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी सर्व स्रोतांमध्ये एकसारखी उपलब्ध नाही. दुसरीकडे, काही वृत्तांनुसार भाजपच्या स्थानिक नेतृत्वाने या प्रकरणाशी पक्ष कार्यकर्त्याचा संबंध नसल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे पोलिस तपासातून या कागदपत्रांचा स्रोत आणि जबाबदारी स्पष्ट होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
SIR म्हणजे नेमके काय?
मतदार यादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करण्यासाठी निवडणूक आयोगाकडून Special Intensive Revision (SIR) अर्थात विशेष सघन पुनरीक्षणाची प्रक्रिया राबवली जाते. निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत पोर्टलवर २०२६ साठी SIRची स्वतंत्र सुविधा असून त्यामध्ये मतदारांसाठी Enumeration Form भरण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
निवडणूक आयोगाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार मतदार यादीत पात्र नागरिकांचा समावेश होणे आणि पात्र नागरिकाचे नाव वगळले जाऊ नये, हा या प्रक्रियेचा मूलभूत उद्देश आहे. मतदार यादी ही स्थलांतर, मृत्यू, नवीन मतदारांची भर आणि अन्य बदलांमुळे सतत बदलणारी यादी असल्याने तिचे पुनरीक्षण केले जाते.
त्यामुळे SIRच्या प्रक्रियेत मतदारांनी भरलेली गणनापत्रके ही निवडणूक प्रक्रियेतील महत्त्वाची कागदपत्रे आहेत. अशा कागदपत्रांचा अनधिकृत ताबा किंवा त्यांची अनधिकृत प्रतिकृती तयार होणे ही बाब प्रशासनासाठी गंभीर ठरते.
रोहित पवारांचा भाजपवर हल्लाबोल
या प्रकरणावर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या शरद पवार गटाचे आमदार रोहित पवार यांनी तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केली. त्यांनी SIRच्या प्रक्रियेवरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत भाजपवर राजकीय निशाणा साधला.
खारघर प्रकरणाचा दाखला देत पवार यांनी SIRचा वापर मतदारांमध्ये भेदभाव करण्यासाठी होत असल्याचा आरोप केला. त्यांनी उपरोधिकपणे SIRचे नाव बदलून “Special BJP Voter Confirmation” करावे, अशी टीका केली. तसेच निवडणूक आयोग आणि भाजपला या प्रकरणावर उत्तर देण्याचे आव्हान दिले.
मात्र, खारघरमधील एका घटनेवरून संपूर्ण SIR प्रक्रिया पक्षपाती असल्याचा निष्कर्ष काढणे आणि प्रशासनिक गैरप्रकाराची जबाबदारी निश्चित करणे या दोन स्वतंत्र बाबी आहेत. त्यामुळे आरोपांपेक्षा तपासातून समोर येणाऱ्या तथ्यांना महत्त्व राहणार आहे.
राजकीय संघर्षाला आणखी धार
प्रकरण समोर आल्यानंतर शिवसेना (उबाठा) आणि भाजप कार्यकर्त्यांमध्ये वाद आणि झटापट झाल्याचेही वृत्त आहे. त्यामुळे मतदार यादीच्या पुनरीक्षणासारख्या संवेदनशील प्रशासकीय प्रक्रियेला आता थेट राजकीय रंग चढला आहे.
या प्रकरणात आता तीन प्रश्न अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. ३ हजार ४०४ गणनापत्रके झेरॉक्स सेंटरपर्यंत नेमकी कशी पोहोचली? ती कोणाच्या परवानगीने बाहेर गेली? आणि त्यांच्या प्रती काढण्यामागचा नेमका उद्देश काय होता?
पाच BLOंच्या निलंबनाने प्रशासनाने प्राथमिक कारवाई केली असली, तरी या प्रश्नांची उत्तरे तपासातून समोर येणे बाकी आहे. निवडणूक प्रक्रियेतील कागदपत्रांच्या सुरक्षिततेचा आणि मतदारांच्या वैयक्तिक माहितीच्या संरक्षणाचा मुद्दा या घटनेमुळे ऐरणीवर आला आहे. त्यामुळे खारघरचा हा SIR घोळ केवळ राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांपुरता न राहता प्रशासनिक जबाबदारी निश्चित करण्याच्या कसोटीवर तपासला जाणार आहे.
