मुंबई प्रतिनिधी
दैनंदिन व्यवहारात मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या 100 आणि 500 च्या नोटा अधिक सुरक्षित व टिकाऊ करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने घेतला आहे. बनावट चलनावर आळा घालणे आणि नोटांचे आयुष्य वाढवणे हा या निर्णयामागील प्रमुख उद्देश असून, सुधारित सुरक्षा वैशिष्ट्यांसह नव्या मालिकेच्या नोटा टप्प्याटप्प्याने चलनात दाखल केल्या जाणार आहेत.
नव्या नोटांच्या पार्श्वभूमीवर जुन्या नोटांचे काय, असा प्रश्न नागरिकांत उपस्थित होत असला तरी सध्या चलनात असलेल्या 100 आणि 500 च्या नोटा पूर्णपणे वैध राहणार असल्याचे RBIने स्पष्ट केले आहे. नव्या नोटा या जुन्या नोटांसहच चलनात फिरतील; त्यामुळे नागरिकांनी घाबरण्याचे कारण नाही.
संपूर्ण देशभर टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी
नव्या नोटा देशभरातील बँका व एटीएम यंत्रणेद्वारे हळूहळू व्यवहारात आणल्या जातील. अचूक तारीख जाहीर केलेली नसली तरी बँकिंग व्यवस्था त्यासाठी सज्ज असल्याचे संकेत आहेत. शहरी तसेच ग्रामीण भागातही नव्या नोटांचा वापर सुरू होईल.
सुरक्षा अधिक बळकट करण्यावर भर
डिजिटल व्यवहार वाढले असले तरी ग्रामीण भाग, वाहतूक व किरकोळ बाजारपेठांमध्ये रोख व्यवहाराचे प्रमाण अद्याप मोठे आहे. 100 व 500 च्या नोटांच्या बनावट आवृत्त्या तयार होण्याच्या घटना लक्षात घेऊन सुरक्षा वैशिष्ट्ये अधिक मजबूत करणे आवश्यक ठरले आहे. तसेच वारंवार वापरामुळे नोटा झिजतात; त्यामुळे अधिक टिकाऊ कागद व दर्जेदार शाईचा वापर केला जाणार आहे.
असे असतील बदल
100 च्या नोटेची मूळ रचना कायम ठेवून छपाई अधिक स्पष्ट केली जाईल. सुरक्षा धागा व वॉटरमार्क अधिक ठळक असतील. 500 च्या नोटांमध्ये सूक्ष्म अक्षरांची छपाई अधिक तीक्ष्ण व रंगसंगती अधिक स्पष्ट करण्यात येईल. सर्व एटीएम व कॅश डिपॉझिट मशिन्स नव्या नोटा स्वीकारण्यासाठी सुसज्ज केल्या जाणार आहेत.
एकूणच, वाढत्या बनावट चलनाच्या पार्श्वभूमीवर आणि रोख व्यवहारातील गरज लक्षात घेऊन घेतलेला हा निर्णय देशातील चलनव्यवस्थेची सुरक्षितता व विश्वासार्हता अधिक बळकट करणार असल्याचा RBIचा विश्वास आहे.
