नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
नवी दिल्ली : मोबाईल प्रीपेड ग्राहकांसाठी दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (TRAI) महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ग्राहकांना अधिक पर्याय मिळावेत आणि केवळ कॉलिंग व एसएमएसची गरज असलेल्या ग्राहकांना अनावश्यक डेटा पॅक घेण्याची वेळ येऊ नये, यासाठी TRAIने Telecom Consumers Protection (Thirteenth Amendment) Regulations, 2026 अधिसूचित केले आहेत. हे नियम 21 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी करण्यात आले असून राजपत्रात प्रसिद्ध झाल्यानंतर 30 दिवसांनी लागू होणार आहेत.
नव्या नियमानुसार टेलिकॉम कंपन्यांना 30 दिवसांची वैधता असलेले Voice-and-SMS-only Special Tariff Vouchers (STVs) उपलब्ध करून द्यावे लागतील. तसेच, महिन्याच्या त्याच तारखेला नूतनीकरण करता येईल असा पर्यायही द्यावा लागणार आहे. एखाद्या महिन्यात ती तारीख उपलब्ध नसल्यास त्या महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी नूतनीकरण करता येईल.
30 दिवसांसोबत कमी कालावधीचे पर्यायही
TRAIच्या अंतिम नियमांनुसार केवळ 30 दिवसांचाच पर्याय नाही, तर कंपन्यांना 30 दिवसांपेक्षा कमी कालावधीचे Voice-SMS-only प्लॅनही उपलब्ध करून द्यावे लागतील. हे पर्याय कंपन्यांकडून उपलब्ध असलेल्या संबंधित डेटा-बंडल STVच्या वैधतेशी सुसंगत असतील. याशिवाय, दीर्घ वैधतेचा किमान एक Voice-SMS-only STV उपलब्ध करून देण्याचेही निर्देश आहेत.
डेटा नको? मग फक्त कॉलिंग आणि SMSसाठी प्लॅन
TRAIने विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, फीचर फोन वापरणारे, ग्रामीण भागातील ग्राहक आणि ज्यांना मोबाइल डेटाची फारशी गरज नाही अशा ग्राहकांच्या समस्येचा विचार केला आहे. सध्या काही कंपन्यांकडून Voice-SMS-only प्लॅन उपलब्ध असले तरी त्यांची वैधता प्रामुख्याने 80/84 दिवस किंवा 336/365 दिवस इतकी दीर्घ असल्याचे TRAIच्या निरीक्षणात आले. त्यामुळे कमी कालावधीसाठी सेवा घेऊ इच्छिणाऱ्या ग्राहकांकडे मर्यादित पर्याय होते.
नव्या नियमामुळे अशा ग्राहकांना त्यांच्या गरजेनुसार कमी कालावधीचे रिचार्ज निवडण्याचा पर्याय मिळणार आहे. Voice-SMS-only प्लॅन हे विद्यमान डेटा-बंडल प्लॅनची जागा घेणार नसून ग्राहकांसाठी अतिरिक्त पर्याय म्हणून उपलब्ध राहतील.
रिचार्जच्या वैधतेबाबत नेमका बदल काय?
या निर्णयाचा अर्थ असा नाही की सर्व प्रीपेड रिचार्ज आता फक्त 30 दिवसांचेच असतील किंवा प्रत्येक ग्राहकाला वर्षातून केवळ 12 वेळाच रिचार्ज करावा लागेल. TRAIच्या अधिसूचनेचा मुख्य भर Voice-SMS-only STVsच्या वैधतेत अधिक पर्याय उपलब्ध करून देण्यावर आहे. त्यामुळे 28 दिवसांच्या प्रत्येक प्लॅनला सरसकट 30 दिवसांची वैधता देण्यात आली आहे, असे म्हणणे अचूक ठरणार नाही.
TRAIच्या मते, ग्राहकांना त्यांच्या वापराच्या पद्धती आणि आर्थिक क्षमतेनुसार सेवा निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळणे आवश्यक आहे. त्यामुळे डेटा न वापरणाऱ्या ग्राहकांवर डेटा असलेल्या पॅकचा खर्च लादला जाऊ नये, या उद्देशाने नियमांमध्ये बदल करण्यात आला आहे.
राघव चड्ढांच्या मागणीचा संदर्भ
या विषयावर खासदार राघव चड्ढा यांनी संसदेत प्रश्न उपस्थित केल्याचे आणि ग्राहकांना अधिक स्वस्त व पर्यायी रिचार्ज उपलब्ध करून देण्याची मागणी केल्याचे सांगितले जाते. मात्र, सध्याच्या अधिकृत TRAI अधिसूचनेनुसार अंतिम नियमांचा केंद्रबिंदू Voice-SMS-only STVsच्या उपलब्धतेचा विस्तार हा आहे.
ग्राहकांसाठी महत्त्वाचे म्हणजे, नव्या नियमानंतर कंपन्यांना कॉलिंग आणि एसएमएससाठी स्वतंत्र पर्याय उपलब्ध करून द्यावे लागणार असून त्यात 30 दिवसांची तसेच त्यापेक्षा कमी आणि काही दीर्घ वैधतेची रूपे असतील. नियम लागू झाल्यानंतर या बदलांचा प्रत्यक्ष परिणाम विविध टेलिकॉम कंपन्यांच्या रिचार्ज प्लॅनमध्ये दिसून येईल.
