मुंबई प्रतिनिधी
देशाच्या वाहतूक आणि पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील सर्वात महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प मानल्या जाणाऱ्या मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल्वे (एमएएचएसआर) प्रकल्पाबाबत केंद्र सरकारने मोठी घोषणा केली आहे. भारतातील पहिली बुलेट ट्रेन १५ ऑगस्ट २०२७ रोजी धावणार असल्याचे केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी स्पष्ट केले आहे. स्वातंत्र्यदिनाच्या मुहूर्तावर देशाला आधुनिक हाय-स्पीड रेल्वे सेवेची भेट मिळणार असून, भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात हा एक मैलाचा दगड ठरणार आहे.
भारताच्या रेल्वे व्यवस्थेचे आधुनिकीकरण करण्याच्या दिशेने उचलण्यात आलेले हे सर्वात मोठे पाऊल मानले जात आहे. जपानच्या अत्याधुनिक शिंकान्सेन तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने उभारण्यात येत असलेल्या या प्रकल्पामुळे देशातील प्रवासाची व्याख्याच बदलण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
५०८ किलोमीटरचा हाय-स्पीड कॉरिडॉर
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन कॉरिडॉरची एकूण लांबी ५०८ किलोमीटर आहे. या मार्गावर बुलेट ट्रेनचा कमाल वेग ताशी ३२० किलोमीटरपर्यंत असणार आहे. त्यामुळे सध्या सहा ते सात तास लागणारा मुंबई-अहमदाबाद प्रवास अवघ्या दोन तासांपेक्षा कमी वेळेत पूर्ण करता येणार आहे.
या प्रकल्पामुळे देशातील सर्वाधिक व्यस्त व्यावसायिक पट्ट्यांपैकी एक असलेल्या मुंबई-गुजरात औद्योगिक क्षेत्राला मोठी चालना मिळणार आहे. उद्योग, व्यापार, पर्यटन आणि रोजगार निर्मितीवरही त्याचा सकारात्मक परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे.
प्रकल्पाचे काम अंतिम टप्प्याकडे
राष्ट्रीय हाय-स्पीड रेल्वे महामंडळाकडून (NHSRCL) प्रकल्पाचे काम वेगाने सुरू आहे. गुजरातमधील बहुतांश भागातील नागरी बांधकामे मोठ्या प्रमाणात पूर्ण झाली असून अनेक पूल, उड्डाणपूल आणि व्हायाडक्टचे काम अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे. महाराष्ट्रातील बोगदा आणि भूमिगत मार्गाच्या कामालाही गती देण्यात आली आहे.
विशेषतः मुंबई आणि ठाणे दरम्यान समुद्राखालील बोगद्याचे काम अभियांत्रिकी क्षेत्रातील मोठे आव्हान मानले जात आहे. या बोगद्यामुळे प्रकल्पाला जागतिक स्तरावरील अत्याधुनिक रेल्वे प्रकल्पांच्या यादीत स्थान मिळणार आहे.
या मार्गावर असतील १२ स्थानके
मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल्वे मार्गावर एकूण १२ स्थानके प्रस्तावित करण्यात आली आहेत. त्यामध्ये अहमदाबाद, साबरमती, आनंद, वडोदरा, भरूच, सुरत, बिलिमोरा, वापी, बोईसर, विरार, ठाणे आणि मुंबई या स्थानकांचा समावेश आहे.
या स्थानकांना आधुनिक विमानतळांच्या धर्तीवर विकसित करण्यात येत असून, प्रवाशांसाठी अत्याधुनिक सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत. डिजिटल तिकीट प्रणाली, स्वयंचलित प्रवेश व्यवस्था, अत्याधुनिक सुरक्षा यंत्रणा आणि जागतिक दर्जाच्या प्रतीक्षागृहांची सुविधा या स्थानकांमध्ये असणार आहे.
स्वदेशी उत्पादनावर भर
प्रारंभी जपानी शिंकान्सेन तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात येणार असला तरी भविष्यात बुलेट ट्रेनच्या डब्यांचे उत्पादन देशातच करण्यावर भर दिला जात आहे. सरकारी मालकीची कंपनी BEML या प्रकल्पासाठी अत्याधुनिक रेल्वे डबे तयार करण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी आहे.
‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमाला चालना देण्याच्या उद्देशाने हाय-स्पीड रेल्वे तंत्रज्ञानातील देशांतर्गत कौशल्य आणि उत्पादन क्षमता विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
टप्प्याटप्प्याने सुरू होणार सेवा
केंद्र सरकारने संपूर्ण प्रकल्प २०२९ पर्यंत पूर्ण करण्याचे लक्ष्य निश्चित केले आहे. मात्र, ज्या भागातील काम पूर्ण होईल त्या टप्प्यांवर बुलेट ट्रेनची सेवा सुरू करण्याची योजना आहे. त्यामुळे २०२७ मध्ये प्रारंभिक सेवा सुरू झाल्यानंतर पुढील दोन वर्षांत संपूर्ण कॉरिडॉर कार्यान्वित होण्याची शक्यता आहे.
भारतीय रेल्वेसाठी नवे पर्व
देशातील पहिली बुलेट ट्रेन ही केवळ वेगवान रेल्वे सेवा नसून भारताच्या तांत्रिक, आर्थिक आणि पायाभूत प्रगतीचे प्रतीक मानली जात आहे. जपाननंतर आशियातील आणखी एका मोठ्या अर्थव्यवस्थेत हाय-स्पीड रेल्वेचे जाळे उभारले जात असल्याने भारताच्या जागतिक प्रतिमेलाही बळकटी मिळणार आहे.
१५ ऑगस्ट २०२७ रोजी बुलेट ट्रेन प्रत्यक्ष धावू लागल्यानंतर भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात नव्या पर्वाची सुरुवात होणार असून, देशातील हाय-स्पीड रेल्वे युगाचे औपचारिक उद्घाटन होईल.
