मुंबई प्रतिनिधी
वांद्रे-कुर्ला संकुल (बीकेसी) या देशातील सर्वात महत्त्वाच्या व्यावसायिक केंद्रांपैकी एक असलेल्या परिसरातील वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणपूरक प्रवासाला चालना देण्यासाठी मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाने (एमएमआरडीए) महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलले आहे. याअंतर्गत बीकेसीमध्ये दर शुक्रवारी ‘साप्ताहिक सार्वजनिक वाहतूक दिन’ पाळण्याचा निर्णय घेण्यात आला असून कर्मचाऱ्यांनी खासगी कार, दुचाकी किंवा वैयक्तिक वाहनांऐवजी मेट्रो, लोकल, बस तसेच सामायिक वाहतूक साधनांचा वापर करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
जागतिक पर्यावरण दिनानिमित्त एमएमआरडीए आणि डब्ल्यूआरआय इंडिया यांच्या संयुक्त विद्यमाने या उपक्रमाची घोषणा करण्यात आली. देशातील कोणत्याही मोठ्या व्यावसायिक केंद्रात अशा स्वरूपाचा साप्ताहिक सार्वजनिक वाहतूक दिन राबविण्याचा हा पहिलाच प्रयत्न असल्याचा दावा संबंधित संस्थांकडून करण्यात आला आहे.
दोन लाखांहून अधिक कर्मचाऱ्यांच्या प्रवासपद्धतीत बदल घडविण्याचा प्रयत्न
बीकेसी हे केवळ मुंबईचेच नव्हे तर देशातील महत्त्वाचे आर्थिक आणि कॉर्पोरेट केंद्र मानले जाते. बँका, वित्तीय संस्था, बहुराष्ट्रीय कंपन्या, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील आघाडीच्या कंपन्या आणि विविध शासकीय कार्यालयांमुळे दररोज लाखो नागरिक या परिसरात ये-जा करतात. अधिकृत आकडेवारीनुसार, बीकेसीमध्ये सुमारे दोन लाख औपचारिक कर्मचारी कार्यरत असून मोठ्या प्रमाणावर अनौपचारिक क्षेत्रातील रोजगारही येथे उपलब्ध आहेत.
यामुळे सकाळ आणि सायंकाळच्या गर्दीच्या वेळेत बीकेसीकडे जाणाऱ्या रस्त्यांवर प्रचंड वाहतूक कोंडी निर्माण होते. वाहनांच्या वाढत्या संख्येमुळे प्रवाशांचा वेळ, इंधन आणि उत्पादकता यांच्यावर परिणाम होत असल्याची बाब अनेकदा समोर आली आहे.
खासगी वाहनांवर अजूनही मोठे अवलंबित्व
उपक्रमाच्या घोषणेनिमित्त आयोजित चर्चासत्रात सादर करण्यात आलेल्या अभ्यासातून बीकेसीतील प्रवासाच्या सवयींबाबत महत्त्वाची माहिती समोर आली. त्यानुसार, बीकेसीमध्ये येणाऱ्या सुमारे ५२ टक्के प्रवाशांचा कल अजूनही खासगी वाहने, टॅक्सी आणि रिक्षांकडे असल्याचे दिसून आले. त्याउलट केवळ २५ टक्के नागरिक नियमितपणे सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करतात.
विशेष म्हणजे, सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या निम्म्याहून अधिक नागरिकांचा दररोजचा प्रवास दोन तासांपेक्षा अधिक कालावधीचा असल्याचे आढळले. यावरून वाहतूक व्यवस्थेतील सुधारणा आणि अधिक सक्षम सार्वजनिक वाहतूक पर्यायांची गरज अधोरेखित झाली आहे.
कोंडी, जोडणीचा अभाव आणि शेवटच्या टप्प्याचा प्रश्न
चर्चासत्रात बीकेसी परिसरातील वाहतूक व्यवस्थेपुढील प्रमुख आव्हानांवरही प्रकाश टाकण्यात आला. वाढती वाहतूक कोंडी, सार्वजनिक वाहतुकीशी अपुरी जोडणी, तसेच ‘फर्स्ट माईल’ आणि ‘लास्ट माईल’ कनेक्टिव्हिटीचा अभाव ही प्रमुख समस्या असल्याचे नमूद करण्यात आले.
मात्र, सार्वजनिक वाहतूक अधिक सोयीस्कर, वेळेवर आणि विश्वासार्ह झाल्यास तब्बल ८२ टक्के प्रवासी त्याचा स्वीकार करण्यास तयार असल्याचे सर्वेक्षणातून स्पष्ट झाले. त्यामुळे प्रवाशांच्या अपेक्षांनुसार सुविधा उपलब्ध करून दिल्यास खासगी वाहनांवरील अवलंबित्व कमी होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली.
मेट्रो जाळ्यामुळे बदलणार चित्र
अलीकडेच कार्यान्वित झालेल्या मेट्रो मार्गिकांमुळे बीकेसीच्या काही भागांना थेट लाभ मिळण्यास सुरुवात झाली आहे. आगामी काळात आणखी मेट्रो मार्गिका सुरू झाल्यानंतर बीकेसीतील बहुतांश भाग मेट्रो स्थानकांच्या जवळ येणार आहे. त्यामुळे सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढेल आणि रस्त्यांवरील वाहनांची संख्या कमी होण्यास मदत होईल, असा विश्वास तज्ज्ञांनी व्यक्त केला.
फीडर सेवा आणि पादचारी सुविधांवर भर
सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढविण्यासाठी केवळ मेट्रो किंवा बस सेवा पुरेशा नसून पूरक सुविधा निर्माण करणेही आवश्यक असल्याचे चर्चेत नमूद करण्यात आले. यामध्ये फीडर बस सेवा अधिक सक्षम करणे, सुरक्षित आणि सुकर पादचारी मार्ग विकसित करणे, वाहतूक केंद्रांजवळ नागरिकांसाठी आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देणे तसेच सार्वजनिक वाहतूक वापरणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना प्रोत्साहन देणाऱ्या योजना राबविणे यांचा समावेश आहे.
शाश्वत शहर विकासाकडे एक पाऊल
शहरांतील प्रदूषण, वाहतूक कोंडी आणि इंधनाचा वाढता वापर या समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी सार्वजनिक वाहतुकीचा व्यापक स्वीकार आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. शासकीय संस्था, वाहतूक यंत्रणा, उद्योग क्षेत्र आणि नागरिक यांनी संयुक्तपणे प्रयत्न केल्यास अधिक स्वच्छ, कमी गर्दीची आणि पर्यावरणपूरक शहरे उभी राहू शकतात. बीकेसीमधील ‘साप्ताहिक सार्वजनिक वाहतूक दिन’ हा त्याच दिशेने टाकलेला महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
