मुंबई प्रतिनिधी
महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) बसमधून प्रवास करताना विविध सवलतींचा लाभ घेणाऱ्या लाखो प्रवाशांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. राज्य सरकारने सवलतींच्या योजनेत पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि गैरवापराला आळा घालण्यासाठी १ ऑगस्ट २०२६ पासून नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड (NCMC) अर्थात स्मार्ट कार्ड बंधनकारक करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे संबंधित प्रवाशांकडे हे कार्ड नसल्यास सवलतीचा लाभ मिळणार नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
एसटी महामंडळाचे अध्यक्ष तथा राज्याचे परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी गुरुवारी या निर्णयाची घोषणा केली. सुरुवातीला हा नियम महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि अमृत ज्येष्ठ नागरिक यांच्यासाठी लागू केला जाणार असून त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने इतर सर्व सवलतधारक प्रवाशांनाही तो लागू करण्यात येणार आहे.
बनावट कागदपत्रांना आळा घालण्यासाठी पाऊल
राज्यात सध्या विद्यार्थी, दिव्यांग, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, स्वातंत्र्यसैनिक, पुरस्कारप्राप्त व्यक्ती यांच्यासह जवळपास ३५ विविध प्रकारच्या प्रवासी सवलती लागू आहेत. मात्र काही ठिकाणी बनावट ओळखपत्रे व खोटी कागदपत्रे सादर करून सवलतींचा गैरवापर होत असल्याच्या तक्रारी वाढत आहेत. त्यामुळे लाभार्थ्यांची डिजिटल पडताळणी करण्यासाठी स्मार्ट कार्ड प्रणाली लागू करण्यात येत असल्याचे परिवहन विभागाने स्पष्ट केले आहे.
या नव्या व्यवस्थेमुळे प्रत्येक लाभार्थ्याची माहिती डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध राहणार असून सवलतींचे वितरण अधिक अचूक आणि पारदर्शक होणार असल्याचा दावा प्रशासनाने केला आहे.
राज्यात ५१ लाखांहून अधिक नोंदणी
एसटी महामंडळाच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्रात आतापर्यंत ५१ लाखांहून अधिक नागरिकांनी NCMC स्मार्ट कार्डसाठी नोंदणी केली आहे. त्यापैकी सुमारे २५ लाख कार्ड सक्रिय (अॅक्टिव्हेट) करण्यात आली आहेत.
कार्ड वितरणासाठी राज्यभरात ४ हजारांहून अधिक केंद्रे कार्यरत करण्यात आली आहेत. या केंद्रांवरून प्रवाशांना कार्ड उपलब्ध करून दिले जात आहे. कार्ड देताना अतिरिक्त शुल्क आकारल्यास संबंधित केंद्रांवर कठोर कारवाई केली जाईल, असा इशाराही मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी दिला.
काय आहे NCMC कार्ड?
केंद्र सरकारच्या ‘वन नेशन, वन कार्ड’ संकल्पनेवर आधारित NCMC कार्ड हे बहुउपयोगी स्मार्ट कार्ड आहे. या एकाच कार्डच्या माध्यमातून प्रवासी एसटी, रेल्वे, मेट्रो, शहर बस सेवा तसेच टोल भरण्यासाठीही व्यवहार करू शकतात.
डिजिटल पेमेंट आणि प्रवास सुलभ करण्याच्या उद्देशाने विकसित करण्यात आलेल्या या कार्डामुळे विविध सेवांसाठी स्वतंत्र कार्ड बाळगण्याची गरज राहणार नाही.
लाभार्थ्यांची माहिती कशी जोडली जाणार?
विद्यार्थ्यांचे कार्ड त्यांच्या सरल आयडीशी जोडले जाईल.
महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांचे कार्ड आधार क्रमांकाशी संलग्न असेल.
दिव्यांग नागरिकांचे कार्ड यूडीआयडी (Unique Disability ID) क्रमांकाशी लिंक केले जाणार आहे.
मान्यताप्राप्त पत्रकार, स्वातंत्र्यसैनिक आणि राज्य पुरस्कार विजेत्यांना विभागीय कार्यालये व नियुक्त आगारांमधून कार्ड उपलब्ध करून दिले जाणार आहे.
कार्डसाठी किती शुल्क?
NCMC स्मार्ट कार्ड मिळवण्यासाठी प्रवाशांना १९९ रुपये भरावे लागतील. कालबाह्य झालेले कार्ड पुन्हा सुरू करण्यासाठी १४९ रुपये नूतनीकरण शुल्क आकारले जाईल.
याशिवाय कार्डमध्ये किमान १०० रुपयांची शिल्लक ठेवणे आवश्यक आहे. कार्डचे रिचार्ज एटीएम, एसटी महामंडळाची अधिकृत वेबसाइट, मोबाईल अॅप किंवा अधिकृत एजंटमार्फत करता येणार आहे.
१ ऑगस्टनंतर काय बदलणार?
१ ऑगस्टपासून महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी सवलतीच्या तिकिटासाठी NCMC कार्ड सादर करणे आवश्यक असेल. पुढील काळात इतर सर्व सवलतधारक प्रवाशांसाठीही ही अट लागू होणार आहे. त्यामुळे सवलतींचा लाभ सुरू ठेवायचा असल्यास लाभार्थ्यांनी वेळेत कार्ड काढून सक्रिय करून घेणे आवश्यक ठरणार आहे.
सवलतींच्या योजनांमधील गळती रोखणे, पात्र लाभार्थ्यांपर्यंतच सुविधा पोहोचवणे आणि एसटीची डिजिटल व्यवस्था अधिक सक्षम करणे या उद्देशाने घेतलेला हा निर्णय राज्यातील लाखो प्रवाशांसाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
