कराड प्रतिनिधी
अभूतपूर्व उष्णतेच्या लाटेमुळे सातारा जिल्ह्यावर यंदा भीषण जलसंकट कोसळले असून, जिल्ह्यातील तब्बल ८० गावे आणि २६१ वाड्या-वस्त्यांतील नागरिकांना पाण्यासाठी मोठी पायपीट करावी लागत आहे. एप्रिलपासून वाढलेल्या तापमानाने मे महिन्यात विक्रमी टोक गाठले असून, जिल्ह्यातील अनेक पारंपरिक जलस्रोत पूर्णपणे कोरडे पडले आहेत. परिणामी प्रशासनाला सध्या ७० शासकीय आणि खासगी टँकरच्या माध्यमातून पाणीपुरवठा करण्याची वेळ आली आहे.
जिल्ह्यातील परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत चालली असून, ग्रामीण भागासह आता डोंगराळ आणि पर्यटन पट्ट्यांनाही पाणीटंचाईचा फटका बसू लागला आहे. प्रशासनाने तातडीच्या उपाययोजना सुरू केल्या असल्या तरी आगामी पावसाळ्याबाबत व्यक्त होत असलेल्या चिंतेमुळे नागरिकांमध्ये अस्वस्थता वाढली आहे.
तापमानाने मोडला विक्रम
यंदाच्या उन्हाळ्यात सातारा जिल्ह्यात तापमानाचा पारा प्रथमच ४१ अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेल्याने उष्णतेची तीव्रता प्रचंड वाढली आहे. सलग वाढत्या तापमानामुळे विहिरी, ओढे, तलाव आणि कूपनलिका आटू लागल्या आहेत. अनेक गावांमध्ये पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न ऐरणीवर आला असून, महिलांना आणि ग्रामस्थांना दररोज अनेक किलोमीटर अंतरावरून पाणी आणावे लागत आहे.
भूजल सर्वेक्षण विभागाच्या ताज्या अहवालानेही चिंता वाढवली आहे. गेल्या वर्षाच्या तुलनेत जिल्ह्याची सरासरी भूजल पातळी तब्बल ९ इंचांनी म्हणजेच ०.२७ मीटरने खाली गेली आहे. विशेषतः जावळी आणि फलटण तालुक्यांतील परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. अनेक बोअरवेल तळ गाठत असून, काही ठिकाणी उपलब्ध पाणीदेखील दूषित होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
‘माण’ तालुका सर्वाधिक संकटात
जिल्ह्यातील कायम दुष्काळी पट्टा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या माण तालुक्यावर सर्वाधिक परिणाम झाला आहे. सध्या एकट्या माण तालुक्यात २९ टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात आहे. या टँकरवर सुमारे ५२ हजार नागरिक आणि ३३ हजार पशुधन अवलंबून असल्याची माहिती प्रशासनाने दिली.
याशिवाय खटाव, खंडाळा या भागांमध्येही पाण्याची तीव्र टंचाई जाणवत आहे. चिंताजनक बाब म्हणजे, यापूर्वी तुलनेने कमी प्रभावित असलेल्या वाई, पाटण, कोरेगाव आणि महाबळेश्वरसारख्या डोंगराळ तालुक्यांतही आता टँकरची मागणी वाढू लागली आहे. त्यामुळे जलसंकटाचा व्याप संपूर्ण जिल्हाभर पसरत असल्याचे चित्र आहे.
१ लाख नागरिक टँकरच्या भरोशावर
संपूर्ण जिल्ह्यात सध्या १ लाखाहून अधिक नागरिक आणि सुमारे ४५ हजार पशुधनाला टँकरच्या पाण्यावर अवलंबून राहावे लागत आहे. ग्रामीण भागात अनेक ठिकाणी दिवसाआड पाणीपुरवठा होत असल्याने नागरिकांमध्ये संताप व्यक्त होत आहे. काही गावांमध्ये टँकर उशिरा पोहोचत असल्याने महिलांच्या रांगा लागत आहेत.
दरम्यान, पशुधनासाठीही चाऱ्यासह पाण्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. शेतकरी वर्ग आर्थिक अडचणीत सापडला असून, अनेक भागांत जनावरांना विकण्याची वेळ शेतकऱ्यांवर येत असल्याचे चित्र आहे.
प्रशासन सतर्क; विहिरी आणि कूपनलिका अधिग्रहित
जलटंचाईचा सामना करण्यासाठी जिल्हा प्रशासनाने तातडीने उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. आतापर्यंत ३० विहिरी आणि २१ कूपनलिकांचे अधिग्रहण करण्यात आले असून, त्या माध्यमातून टँकर भरण्याचे काम सुरू आहे. जिल्हा आपत्ती निवारण कक्षाकडून परिस्थितीचा सातत्याने आढावा घेतला जात आहे.
पाणीपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी महसूल, ग्रामविकास आणि जलसंपदा विभाग यांच्यात समन्वय साधण्यात येत असून, आवश्यक त्या ठिकाणी अतिरिक्त टँकर पाठवण्याचे नियोजन सुरू असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली.
आगामी पावसाळ्याबाबतही चिंता
हवामान विभागाने यंदाच्या पावसाळ्यात काही भागांत सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त केल्याने प्रशासनाची चिंता अधिक वाढली आहे. जर पावसाळा लांबला किंवा कमी पाऊस झाला, तर येत्या काही महिन्यांत परिस्थिती आणखी बिकट होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, भूजल पातळीतील सातत्याने होणारी घट आणि वाढता पाण्याचा वापर यामुळे भविष्यात जलसंकट अधिक तीव्र होऊ शकते. त्यामुळे पाणी साठवण, पुनर्वापर आणि काटकसरीने वापर यावर भर देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
नागरिकांना प्रशासनाचे आवाहन
दरम्यान, प्रशासनाने नागरिकांना पाण्याचा अपव्यय टाळण्याचे आवाहन केले आहे. “पाण्याचा प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा आहे. नागरिकांनी आवश्यक तेवढ्याच पाण्याचा वापर करून प्रशासनाला सहकार्य करावे,” असे आवाहन जिल्हा प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
सातारा जिल्ह्यावर ओढवलेले हे जलसंकट केवळ नैसर्गिक बदलांचे परिणाम नसून, भूजलाचा वाढता उपसा, पाण्याचे अपुरे नियोजन आणि बदलते हवामान यांचा एकत्रित परिणाम असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे. आता आगामी पावसाळाच जिल्ह्याला दिलासा देणार का, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
