मुंबई प्रतिनिधी
मुंबई : राज्यात मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल तपासणी (एसआयआर) मोहिमेंतर्गत पात्र नागरिकांना मतदार यादीत नाव नोंदविण्यासाठी केंद्रीय निवडणूक आयोगाने पुन्हा एकदा मुदतवाढ दिली आहे. प्रारूप मतदार यादीत नाव नसलेल्या नागरिकांना नोंदणी करण्यासाठी, आयोगाकडून पाठविण्यात आलेल्या नोटिसांना उत्तर देण्यासाठी तसेच मतदार यादीतील नोंदींबाबत दावे आणि हरकती दाखल करण्यासाठी आता २६ ऑक्टोबरपर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. मतदारांकडून अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नसल्याने आणि मोठ्या संख्येने पात्र नागरिक मतदार यादीबाहेर राहण्याची शक्यता व्यक्त होत असल्याने हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.
राज्यात गेल्या दोन महिन्यांपासून मतदार याद्यांची विशेष सखोल तपासणी मोहीम राबविण्यात येत आहे. या प्रक्रियेअंतर्गत ३१ ऑगस्ट रोजी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या प्रारूप मतदार यादीत पूर्वीच्या मतदार यादीतील सुमारे दोन कोटी मतदारांची नावे समाविष्ट झालेली नाहीत. या नागरिकांना पुन्हा नाव नोंदविण्याची संधी देण्यात आली असली, तरी आतापर्यंत दाखल झालेल्या अर्जांची संख्या तुलनेने कमी असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध करण्यापूर्वी पात्र नागरिकांना पुरेसा वेळ मिळावा, यासाठी मुदतवाढ देण्याची मागणी करण्यात आली होती.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार, मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी आतापर्यंत ७ लाख १९ हजार ३८२ नागरिकांनी नमुना क्रमांक ६ अंतर्गत अर्ज दाखल केले आहेत. मतदार यादीतील नाव, पत्ता किंवा अन्य तपशिलांमध्ये दुरुस्ती करण्यासाठी ३ लाख ९९ हजार ९२५ अर्ज नमुना क्रमांक ८ अंतर्गत प्राप्त झाले आहेत. तर मतदार यादीतून नाव वगळण्यासाठी १८ हजार ७४८ अर्ज नमुना क्रमांक ७ अंतर्गत दाखल झाले आहेत. प्रारूप मतदार यादीतून वगळल्या गेलेल्या नावांच्या तुलनेत नव्याने नोंदणीसाठी दाखल झालेल्या अर्जांची संख्या कमी असल्याने निवडणूक यंत्रणेसमोर आव्हान निर्माण झाले आहे.
राज्यातील विशेष सखोल तपासणी मोहिमेला अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नसल्याने प्रारूप मतदार यादी अंतिम करताना मोठ्या संख्येने पात्र मतदारांची नावे समाविष्ट न होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. यामुळे राज्याच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाकडून केंद्रीय निवडणूक आयोगाकडे मुदतवाढ देण्याची मागणी करण्यात आल्याचे सांगण्यात येते. त्यानंतर आयोगाने अर्ज दाखल करण्याची तसेच नोटिसांना उत्तर देण्याची मुदत २६ ऑक्टोबरपर्यंत वाढविण्याचा निर्णय घेतला आहे. यापूर्वी ही मुदत संपणार होती.
दरम्यान, मतदार यादीतील नावांबाबत देशभरात राजकीय आणि सामाजिक स्तरावर चर्चा सुरू आहे. मतदारांची नावे वगळली जाणे, नोंदींमध्ये त्रुटी असणे आणि पात्र नागरिकांना नोंदणीसाठी पुरेशी संधी मिळते का, यासंबंधी प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. महाराष्ट्रातही मोठ्या संख्येने नावे प्रारूप यादीत नसल्याने अंतिम मतदार यादी तयार करताना विशेष काळजी घेण्याची गरज व्यक्त होत आहे. मात्र, प्रारूप यादीत नाव नसणे म्हणजे संबंधित नागरिकाचा मतदानाचा हक्क कायमचा संपला, असा अर्थ होत नाही. पात्र नागरिकांना नियमानुसार अर्ज करून नाव समाविष्ट करण्याची संधी उपलब्ध आहे.
नवमतदारांना नमुना क्रमांक ६ भरून अर्ज करता येणार
१ ऑक्टोबर २०२६ या अर्हता दिनांकास किंवा त्यापूर्वी वयाची १८ वर्षे पूर्ण करणाऱ्या नवमतदारांना तसेच अन्य पात्र असूनही प्रारूप मतदार यादीत नाव समाविष्ट न झालेल्या नागरिकांना नमुना क्रमांक ६ भरून नोंदणी करता येईल. यासाठी संबंधित मतदार नोंदणी अधिकारी, सहाय्यक मतदार नोंदणी अधिकारी किंवा मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (बीएलओ) यांच्याकडे ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज सादर करता येणार आहे. ऑनलाइन अर्ज करण्यासाठी भारत निवडणूक आयोगाच्या [अधिकृत मतदार सेवा पोर्टलचा](https://voters.eci.gov.in/) वापर करता येईल.
मतदार यादीत नाव किंवा अन्य तपशिलांमध्ये दुरुस्ती करायची असल्यास नमुना क्रमांक ८ अंतर्गत अर्ज करता येईल. तसेच आयोगाकडून नोटीस प्राप्त झालेल्या नागरिकांनी संबंधित नोटिशीतील सूचनांनुसार आवश्यक कागदपत्रांसह उत्तर सादर करणे आवश्यक आहे. अर्ज दाखल केल्यानंतर त्याची छाननी संबंधित अधिकाऱ्यांकडून केली जाणार असल्याने अर्ज सादर केला म्हणजे नाव तत्काळ मतदार यादीत समाविष्ट झाले, असे समजू नये.
कागदपत्रे नसल्यास पर्यायी दस्तऐवज सादर करण्याची सुविधा
मतदार नोंदणी प्रक्रियेदरम्यान आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध नसल्याने नागरिकांची अडचण होऊ नये, यासाठी पर्यायी दस्तऐवज सादर करण्याची सुविधाही उपलब्ध करून देण्यात आल्याचे सांगण्यात आले आहे. आयोगाच्या नोटिशीत नमूद केलेल्या आधार कार्ड, शिधापत्रिका, पासपोर्ट यांसारख्या १३ प्रकारच्या कागदपत्रांपैकी आवश्यक कागदपत्र उपलब्ध नसल्यास, संबंधित प्रकरणात स्वीकारार्ह असलेले अन्य वैध दस्तऐवज सादर करता येऊ शकतात. यासाठी बीएलओ ॲपमध्ये ‘Any Other Documents’ हा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आल्याची माहिती आहे. तथापि, कोणती कागदपत्रे ग्राह्य धरली जातील, याबाबत संबंधित नोटीस आणि निवडणूक आयोगाच्या अद्ययावत सूचनांची खात्री करणे आवश्यक आहे.
मतदारांनी शेवटच्या दिवसाची वाट पाहू नये
मतदानाचा हक्क सुरक्षित ठेवण्यासाठी नागरिकांनी प्रारूप मतदार यादीत आपले नाव आहे की नाही, याची तपासणी करणे आवश्यक आहे. नाव नसल्यास संबंधित बीएलओशी संपर्क साधून किंवा अधिकृत पोर्टलवरून अर्ज दाखल करावा. नाव, पत्ता आणि अन्य तपशिलांमध्ये त्रुटी असल्यास त्या वेळेत दुरुस्त करून घ्याव्यात. विशेषतः प्रथमच मतदान करणाऱ्या तरुणांनी नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण करण्याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे.
निवडणूक आयोगाने दिलेली मुदतवाढ ही पात्र नागरिकांसाठी महत्त्वाची संधी आहे. मात्र, या संधीचा लाभ घेण्यासाठी नागरिकांनी शेवटच्या दिवसापर्यंत थांबू नये. २६ ऑक्टोबरपर्यंत अर्ज, दावे आणि आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करून मतदार यादीतील आपले नाव निश्चित करण्यासाठी प्रयत्न करावेत, असे आवाहन या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचे ठरते.
