मुंबई प्रतिनिधी
स्पेशल इंटेन्सिव्ह रिव्हिजन (SIR) अर्थात विशेष सखोल मतदार यादी पुनरिक्षणाच्या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्र आणि दिल्लीतील प्रारूप मतदार यादी सोमवारी (31 ऑगस्ट) प्रसिद्ध करण्यात आली. या प्रारूप यादीत मोठ्या प्रमाणावर मतदारांची नावे समाविष्ट नसल्याचे समोर आले आहे. महाराष्ट्रात तब्बल 2 कोटी 7 लाख मतदारांची नावे प्रारूप मतदार यादीत दिसत नसल्याने राजकीय आणि प्रशासकीय वर्तुळात खळबळ उडाली आहे. दुसरीकडे, दिल्लीतही सुमारे 47 लाख 56 हजार 722 मतदारांची नावे प्रारूप यादीत नसल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट झाले आहे.
मात्र, प्रारूप यादीत नाव नसणे म्हणजे संबंधित व्यक्तीचा मतदानाचा अधिकार कायमस्वरूपी संपला, असा त्याचा अर्थ नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. संबंधित मतदारांना दावा दाखल करून आपले नाव पुन्हा मतदार यादीत समाविष्ट करून घेण्याची संधी देण्यात आली आहे. त्यामुळे प्रारूप यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर पुढील एक महिना मतदारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
महाराष्ट्रात 2 कोटी 7 लाख नावे प्रारूपाबाहेर
महाराष्ट्रातील SIR प्रक्रियेत घरोघरी जाऊन मतदारांची पडताळणी करण्यात आली. त्यानंतर आवश्यक फॉर्म प्राप्त न होणे, संबंधित मतदार उपलब्ध नसणे, स्थलांतर, मृत्यू, दुबार नोंदणी, विदेशी मतदार किंवा इतर कारणांमुळे मतदारांच्या नोंदींची छाननी करण्यात आली.
या प्रक्रियेत आवश्यक फॉर्म जमा न झाल्यामुळे राज्यातील सुमारे 2 कोटी 7 लाख मतदारांची माहिती डिजिटाईज होऊ शकली नाही. परिणामी त्यांची नावे 31 ऑगस्ट रोजी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या प्रारूप मतदार यादीत समाविष्ट झालेली नाहीत.
यामुळे प्रारूप यादीत आपले नाव आहे की नाही, याची प्रत्येक मतदाराने स्वतः तपासणी करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. नाव नसल्यास निर्धारित कालावधीत दावा दाखल करून आवश्यक कागदपत्रांच्या आधारे नाव समाविष्ट करून घेता येणार आहे.
दिल्लीतही लाखो मतदारांची नावे गायब
दिल्लीत SIRचा मोठा परिणाम प्रारूप मतदार यादीवर झाला आहे. राजधानीत एकूण सुमारे 1 कोटी 45 लाख नोंदणीकृत मतदार आहेत. त्यापैकी 47 लाख 56 हजार 722 मतदारांची नावे सध्याच्या प्रारूप मतदार यादीत दिसत नाहीत.
दरम्यान, 97 लाख 53 हजार 507 मतदारांचा रेकॉर्ड डिजिटाईज करण्यात आल्याचे आकडेवारीतून समोर आले आहे. त्यामुळे दिल्लीतीलही प्रारूप यादीत नाव नसलेल्या मतदारांसाठी दावा दाखल करण्याची प्रक्रिया महत्त्वाची ठरणार आहे.
मृत, स्थलांतरित आणि दुबार नोंदींची छाननी
SIRच्या माध्यमातून मतदार यादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. यामध्ये घरोघरी जाऊन मतदारांच्या नोंदींची पडताळणी करण्यात आली. पडताळणीदरम्यान मृत व्यक्ती, कायमस्वरूपी स्थलांतरित झालेले मतदार, दुबार नोंदणी असलेली नावे, अनुपलब्ध मतदार तसेच अपात्र किंवा विदेशी नागरिकांच्या नोंदी तपासण्यात आल्या.
याशिवाय आवश्यक कागदपत्रे किंवा फॉर्म उपलब्ध न झाल्यामुळे काही मतदारांच्या नोंदी अंतिम स्वरूपात डिजिटाईज करता आलेल्या नाहीत. त्यामुळे प्रारूप यादीतील नावांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर बदल झाल्याचे दिसून येत आहे.
30 सप्टेंबरपर्यंत दावा-हरकतीची संधी
प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर मतदारांना आपले नाव तपासण्यासाठी आणि आवश्यक असल्यास दावा किंवा हरकत दाखल करण्यासाठी 31 ऑगस्ट ते 30 सप्टेंबर 2026 असा कालावधी देण्यात आला आहे.
या कालावधीत मतदारांनी आपले नाव प्रारूप यादीत आहे की नाही, याची तपासणी करावी. नाव नसल्यास आवश्यक कागदपत्रांसह दावा दाखल करता येईल. प्राप्त दावे आणि हरकतींची निवडणूक यंत्रणेकडून छाननी केली जाणार असून त्यावर 29 ऑक्टोबर 2026पर्यंत निर्णय घेण्यात येणार आहे.
यानंतर सर्व प्रक्रिया पूर्ण करून 4 नोव्हेंबर 2026 रोजी अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध केली जाणार आहे.
नाव नसेल तर काय करायचे?
प्रारूप मतदार यादीत नाव नसलेल्या नागरिकांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. संबंधित मतदाराने निर्धारित मुदतीत Form 6 भरून आवश्यक कागदपत्रांसह मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी दावा दाखल करावा.
एखाद्या अपात्र व्यक्तीचे नाव मतदार यादीत समाविष्ट झाल्याचे आढळल्यास त्याविरोधात Form 7 द्वारे हरकत नोंदवता येईल.
मतदार ओळखपत्रातील नावाची स्पेलिंग, पत्ता किंवा इतर तपशीलांमध्ये दुरुस्ती करायची असल्यास Form 8 भरावा लागणार आहे.
कोणता फॉर्म कशासाठी?
काम| संबंधित फॉर्म
मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी दावा| Form 6
चुकीच्या/अपात्र नोंदीविरोधात हरकत| Form 7
मतदार यादीतील तपशीलात दुरुस्ती| Form 8
तुमचे नाव प्रारूप मतदार यादीत आहे का? असे तपासा
SIRच्या प्रारूप मतदार यादीत आपले नाव आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी मतदारांना ऑनलाइन तसेच PDFच्या माध्यमातून तपासणी करता येणार आहे.
1) ऑनलाइन इलेक्ट्रोल सर्च
निवडणूक आयोगाच्या मतदार शोध पोर्टलवर जाऊन मतदार आपले नाव तपासू शकतात.
पोर्टलवर राज्य म्हणून महाराष्ट्र निवडून EPIC क्रमांक, मतदाराची माहिती किंवा नोंदणीकृत मोबाइल क्रमांकाच्या आधारे शोध घेता येईल. आवश्यक माहिती आणि कॅप्चा भरल्यानंतर ‘Search’वर क्लिक केल्यास उपलब्ध नोंद पाहता येईल.
2) मतदार यादीची PDF डाउनलोड करा
प्रारूप मतदार यादीची PDF डाउनलोड करूनही आपले नाव तपासता येणार आहे.
यासाठी-
– राज्य म्हणून महाराष्ट्र निवडा.
– संबंधित जिल्हा निवडा.
– विधानसभा मतदारसंघ निवडा.
– संबंधित मतदान केंद्र किंवा भाग निवडा.
– मतदार यादीची PDF डाउनलोड करा.
– त्यामध्ये नाव, EPIC क्रमांक आणि अन्य तपशील तपासा.
3) ASDD यादी तपासा
प्रारूप मतदार यादीत नाव आढळले नाही, तर ASDD यादी तपासणेही महत्त्वाचे आहे. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांकडून प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या या यादीत अशा मतदारांची माहिती असते, ज्यांचे नाव पूर्वीच्या मतदार यादीत होते; मात्र SIR 2026च्या प्रारूप यादीत त्यांचे नाव दिसत नाही.
त्यामुळे प्रारूप मतदार यादीत नाव नसल्याचे दिसताच निष्कर्ष काढण्याऐवजी संबंधित मतदाराने ASDD यादीतही आपली नोंद आहे का, हे तपासणे आवश्यक आहे.
पुढील एक महिना निर्णायक
SIRच्या प्रारूप मतदार यादीतून मोठ्या संख्येने नावे बाहेर राहिल्याने आता दावा आणि हरकतींच्या प्रक्रियेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मतदारांनी 30 सप्टेंबरची अंतिम मुदत लक्षात ठेवून आपले नाव तपासावे आणि आवश्यक असल्यास योग्य फॉर्म व कागदपत्रांसह दावा दाखल करावा.
प्रारूप यादीतील नाव वगळले जाणे ही अंतिम प्रक्रिया नसून दावे-हरकतींच्या छाननीनंतर अंतिम मतदार यादीत बदल होऊ शकतात. त्यामुळे प्रत्येक मतदाराने स्वतःचे नाव तपासणे, आवश्यक असल्यास दावा दाखल करणे आणि अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध होईपर्यंत आपल्या नोंदीचा मागोवा घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
दावा-हरकतींची अंतिम मुदत : 30 सप्टेंबर 2026
दावे-हरकतींवर निर्णय : 29 ऑक्टोबर 2026पर्यंत
अंतिम मतदार यादी : 4 नोव्हेंबर 2026
