नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
देशातील तरुणाईशी, विशेषतः ‘Gen Z’ पिढीशी थेट संवाद साधण्यासाठी केंद्र सरकारकडून व्यापक पातळीवर नवा उपक्रम राबवण्याची तयारी सुरू असल्याची माहिती समोर आली आहे. देशातील विद्यापीठांमध्ये जाऊन विद्यार्थ्यांशी थेट संवाद साधण्याची जबाबदारी केंद्रीय मंत्र्यांवर सोपवली जाण्याची शक्यता आहे. ‘एक दिवस, एक विद्यापीठ’ या संकल्पनेवर आधारित या उपक्रमाद्वारे केंद्रीय मंत्री विद्यार्थ्यांच्या समस्या, अपेक्षा आणि देशातील विविध प्रश्नांवरील त्यांची मते जाणून घेणार असल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारकडून तरुणांशी संवाद वाढवण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वाचा मानला जात आहे. विशेषतः शिक्षण, रोजगार, स्पर्धा परीक्षा, कौशल्यविकास, तंत्रज्ञान, स्टार्टअप, सरकारी योजना तसेच देशाच्या भविष्यासंदर्भातील प्रश्नांवर विद्यार्थ्यांशी थेट चर्चा करण्याचा सरकारचा प्रयत्न असल्याचे सांगितले जात आहे.
‘एक दिवस, एक विद्यापीठ’ची संकल्पना काय?
सूत्रांच्या माहितीनुसार, या प्रस्तावित उपक्रमात दररोज एका केंद्रीय मंत्र्याने देशातील एखाद्या विद्यापीठाला भेट देण्याचे नियोजन केले जाऊ शकते. या भेटीत मंत्री केवळ औपचारिक कार्यक्रमांना उपस्थित राहणार नसून विद्यार्थ्यांशी थेट संवाद साधण्यावर भर दिला जाण्याची शक्यता आहे.
विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना त्यांच्या शैक्षणिक अडचणी, रोजगाराच्या संधी, परीक्षांशी संबंधित प्रश्न, कौशल्यविकास, उच्च शिक्षणातील बदल आणि सरकारी धोरणांबाबतच्या अपेक्षा जाणून घेण्यात येणार आहेत. त्याचबरोबर विद्यार्थ्यांकडून देशातील सामाजिक, आर्थिक आणि राष्ट्रीय प्रश्नांवर त्यांची भूमिका समजून घेण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
सरकारी योजनांचीही माहिती पोहोचवणार
केंद्र सरकारच्या विविध योजनांची माहिती तरुणांपर्यंत थेट पोहोचवणे हादेखील या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग असण्याची शक्यता आहे. केंद्राच्या शैक्षणिक योजना, रोजगारनिर्मिती, कौशल्यविकास, स्टार्टअप, संशोधन, डिजिटल शिक्षण आणि युवा-केंद्रित योजनांची माहिती विद्यार्थ्यांना देण्यात येणार आहे.
सरकारी योजनांचा प्रत्यक्ष लाभ विद्यार्थ्यांपर्यंत कितपत पोहोचतो, त्यामध्ये कोणत्या अडचणी येतात आणि योजनांमध्ये आणखी कोणते बदल अपेक्षित आहेत, याबाबतही विद्यार्थ्यांकडून थेट अभिप्राय घेतला जाऊ शकतो.
शिक्षण आणि युवा मंत्र्यांकडे समन्वयाची जबाबदारी?
सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या संपूर्ण उपक्रमाच्या समन्वयाची महत्त्वाची जबाबदारी केंद्रीय शिक्षण मंत्री प्रल्हाद जोशी आणि केंद्रीय युवा व्यवहार व क्रीडा मंत्री मनसुख मांडविया यांच्याकडे सोपवली जाण्याची शक्यता आहे.
देशभरातील विद्यापीठांशी समन्वय साधणे, केंद्रीय मंत्र्यांच्या भेटींचे नियोजन करणे, विद्यार्थ्यांशी संवादासाठी आवश्यक व्यवस्था करणे आणि या उपक्रमाचा नियमित आढावा घेणे, अशी जबाबदारी संबंधित मंत्रालयांकडे असू शकते.
मंत्रिमंडळ बैठकीत प्रस्तावावर चर्चा
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली बुधवारी झालेल्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत तरुणांशी थेट संवाद वाढवण्याच्या या प्रस्तावावर चर्चा झाल्याचे सूत्रांकडून सांगण्यात येत आहे. मात्र, या उपक्रमाबाबत सरकारकडून अधिकृत घोषणा किंवा अंतिम कार्यक्रम जाहीर झाल्यानंतरच त्याचे स्वरूप स्पष्ट होणार आहे.
देशातील विद्यापीठांची संख्या मोठी असल्याने या उपक्रमाची व्याप्तीही मोठी असणार आहे. UGCच्या माहितीनुसार, देशात सुमारे १,३०० विद्यापीठे आहेत. त्यामुळे केंद्रीय मंत्र्यांच्या विद्यापीठ भेटींचे वेळापत्रक मोठ्या प्रमाणावर आखावे लागणार आहे.
विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर थेट संवाद
गेल्या काही काळात देशातील तरुणांमध्ये शिक्षण, रोजगार आणि स्पर्धा परीक्षांशी संबंधित प्रश्नांवर मोठ्या प्रमाणात चर्चा होत आहे. सोशल मीडिया हे तरुणांच्या संवादाचे महत्त्वाचे व्यासपीठ बनले असून, सरकारी निर्णयांवरही Gen Z कडून तात्काळ प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या जात आहेत.
या पार्श्वभूमीवर सरकार आणि तरुणांमधील संवाद केवळ सोशल मीडिया किंवा पारंपरिक कार्यक्रमांपुरता मर्यादित न ठेवता विद्यापीठांच्या पातळीवर थेट संवाद वाढवण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून केला जाणार असल्याचे मानले जात आहे.
‘मन की बात’नंतर विद्यापीठांमध्ये थेट संवाद?
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘मन की बात’सारख्या उपक्रमांमधून जनतेशी संवाद साधण्याचा प्रयत्न यापूर्वी झाला आहे. आता केंद्रीय मंत्र्यांना विद्यापीठांमध्ये पाठवून तरुणांशी प्रत्यक्ष संवाद साधण्याची रणनीती आखली जात असल्यास, हा सरकारच्या युवा-केंद्रित संवादाचा आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो.
मात्र, ‘एक दिवस, एक विद्यापीठ’ या प्रस्तावाला अंतिम स्वरूप कधी मिळणार आणि कोणत्या विद्यापीठांपासून या उपक्रमाची सुरुवात होणार, याबाबत अद्याप अधिकृत घोषणा झालेली नाही.
