नवी दिल्ली वृत्तसंस्था
सामाजिक व पर्यावरणवादी कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांच्या बेमुदत उपोषणाचा गुरुवारी १९वा दिवस पूर्ण झाला असून, सातत्याने सुरू असलेल्या उपोषणामुळे त्यांची प्रकृती चिंताजनक बनली आहे. आतापर्यंत त्यांचे सुमारे नऊ किलो वजन घटल्याची माहिती समोर आली असून, या पार्श्वभूमीवर दिल्ली उच्च न्यायालयाने त्यांच्या आरोग्याबाबत गंभीर चिंता व्यक्त करत केंद्र सरकारला तातडीने आवश्यक वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे निर्देश दिले आहेत.
वांगचुक यांच्या प्रकृतीविषयी दाखल करण्यात आलेल्या जनहित याचिकेवर सुनावणी करताना दिल्ली उच्च न्यायालयाने केंद्र सरकारला कठोर शब्दांत जाब विचारला. आंदोलन करणाऱ्या व्यक्तीचे जीवन सुरक्षित ठेवणे ही राज्याची जबाबदारी असल्याचे स्पष्ट करत न्यायालयाने त्यांच्या नियमित वैद्यकीय तपासणीची खात्री करण्याचे आदेश दिले.
‘प्रत्येक जीवन अमूल्य’ : न्यायालयाची स्पष्ट भूमिका
मुख्य न्यायाधीश डी. के. उपाध्याय आणि न्यायमूर्ती तेजस करिया यांच्या खंडपीठासमोर या प्रकरणाची सुनावणी झाली. सुनावणीदरम्यान न्यायालयाने सरकारला विचारले की, “सोनम वांगचुक यांची दररोज आरोग्य तपासणी केली जात आहे का?”
यावर केंद्र सरकारतर्फे बाजू मांडणारे सॉलिसिटर जनरल तुषार मेहता यांनी न्यायालयाला सांगितले की, वांगचुक यांनी तपासणीसाठी संमती दिल्यापासून डॉक्टरांकडून नियमित आरोग्य तपासणी केली जात आहे.
मात्र, न्यायालयाने “सोनम वांगचुक यांचे जीवन अत्यंत मौल्यवान आहे. त्यांच्या आरोग्याशी कोणतीही तडजोड होता कामा नये,” असे स्पष्ट करत वैद्यकीय सुविधा सातत्याने उपलब्ध राहतील, याची खात्री करण्याचे निर्देश दिले. सर्व पक्षांचा युक्तिवाद ऐकल्यानंतर न्यायालयाने जनहित याचिका निकाली काढली.
जनहित याचिकेत व्यक्त झाली गंभीर चिंता
अधिवक्ता राकेश कुमार सैनी यांनी ही जनहित याचिका दाखल केली होती. याचिकेत त्यांनी म्हटले की, शांततापूर्ण आंदोलन करणे हा प्रत्येक नागरिकाचा मूलभूत अधिकार आहे. मात्र, उपोषणामुळे वांगचुक यांचे जीवन धोक्यात आले असून, सरकारने त्यांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
सुनावणीदरम्यान सैनी यांनी न्यायालयासमोर वांगचुक यांच्या ढासळलेल्या प्रकृतीचा मुद्दा मांडत तातडीच्या हस्तक्षेपाची मागणी केली. त्यानंतर न्यायालयाने केंद्र आणि दिल्ली सरकारकडून उत्तर मागवून तत्काळ वैद्यकीय सुविधांचे आदेश दिले.
१९ दिवसांचे उपोषण; प्रकृती खालावली
नीट परीक्षेतील कथित गैरप्रकारांच्या निष्पक्ष चौकशीसह विविध मागण्यांसाठी सोनम वांगचुक जंतर-मंतर येथे बेमुदत उपोषण करत आहेत. दीर्घकाळ अन्नत्याग केल्यामुळे त्यांचे वजन लक्षणीयरीत्या घटले असून, अशक्तपणा आणि आरोग्याच्या अन्य समस्या वाढल्याची माहिती त्यांच्या सहकाऱ्यांनी दिली आहे.
डॉक्टरांकडून त्यांची नियमित तपासणी सुरू असली, तरी प्रकृतीत सातत्याने घसरण होत असल्यामुळे समर्थकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
‘उपोषण सोडण्याचे आवाहन करू नका’
उपोषणाच्या १९व्या दिवशी उशिरा रात्री प्रसिद्ध केलेल्या व्हिडिओ संदेशात ५९ वर्षीय सोनम वांगचुक यांनी आपल्या समर्थकांना भावनिक आवाहन केले. “मी पूर्णपणे ठीक नाही, पण अत्यंत गंभीर अवस्थेतही नाही. त्यामुळे मला उपोषण सोडण्याचे आवाहन करण्याऐवजी २० जुलै रोजी आयोजित ‘चलो संसद’ आंदोलनात मोठ्या संख्येने सहभागी व्हा आणि ही लढाई अधिक मजबूत करा,” असे त्यांनी म्हटले.
राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळाचे लक्ष
वांगचुक यांच्या उपोषणामुळे देशभरात या आंदोलनाची चर्चा रंगली असून, विविध सामाजिक संघटना, विद्यार्थी आणि नागरिकांकडून त्यांना पाठिंबा व्यक्त केला जात आहे. दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या हस्तक्षेपानंतर केंद्र सरकारनेही त्यांच्या आरोग्याबाबत अधिक सक्रिय भूमिका घेतल्याचे दिसून येत आहे. आता पुढील काही दिवसांत त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा होते का आणि आंदोलनाबाबत सरकार कोणती भूमिका घेते, याकडे देशाचे लक्ष लागले आहे.
