मुंबई प्रतिनिधी
राज्यात भटक्या कुत्र्यांमुळे वाढत्या हल्ल्यांच्या घटनांनी चिंतेचे वातावरण निर्माण झाल्यानंतर शासनाने अखेर कडक भूमिका घेतली आहे. लहान मुलांपासून ते ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत होणाऱ्या हल्ल्यांचा तसेच वेगाने वाढणाऱ्या भटक्या कुत्र्यांच्या संख्येचा सर्वंकष आढावा घेत राज्य सरकारने नवा नियम अधिसूचित केला आहे. यानुसार, आता शहरातील मोकळ्या जागेत, रस्त्यावर अथवा सोसायटींच्या परिसरात भटक्या कुत्र्यांना मनमानीने खाणे देणे दंडनीय ठरणार आहे.
भटक्या कुत्र्यांवरील नियंत्रणासाठी नवे निर्देश
नगरविकास विभागाने सर्व महापालिका, नगरपालिका आणि नगरपंचायतींना दिलेल्या आदेशात स्पष्ट केले आहे की, भटक्या कुत्र्यांना पकडणे, त्यांचे निर्बीजीकरण (स्टेरिलायझेशन) व रेबीज लसीकरण यासाठी नियमित मोहीम राबवणे प्रत्येक स्थानिक स्वराज्य संस्थेची जबाबदारी आहे. ज्या भागात कुत्र्यांचे शस्त्रक्रियेनंतर पुनर्वसन केले जाईल किंवा ते सोडले जातील, त्या प्रत्येक ठिकाणाची व्यवस्थित नोंदणी बंधनकारक करण्यात आली आहे.
भटक्या कुत्र्यांना खाद्य देण्यासाठी शहरी भागात निश्चित जागा ठरविण्याचे आदेशही देण्यात आले असून, त्याबाहेर खाऊ घालणाऱ्यांविरोधात दंडात्मक कारवाई करण्यास नगरपालिका प्रशासनास अधिकार देण्यात आले आहेत. सर्वोच्च न्यायालयानेही अलीकडील निकालांमध्ये कुत्र्यांच्या निर्बीजीकरण मोहिमेचे काटेकोर पालन करण्याचे निर्देश दिले असून, हे पालन न झाल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांवर जबाबदारी निश्चित करण्याची तरतूद शासनाने केली आहे.
‘अँटी रेबीज’ लसीचा पुरेसा साठा अनिवार्य
भटक्या कुत्र्यांच्या हल्ल्यात जखमी होणाऱ्या नागरिकांना तत्काळ उपचार मिळावेत, यासाठी शासनाने सर्व सरकारी रुग्णालयांना ‘अँटी रेबीज’ लस व ‘इम्युनोग्लोब्युलिन’चा पुरेसा साठा कायम उपलब्ध ठेवावा, असे निर्देश दिले आहेत.
महाराष्ट्रातील आकडे धक्कादायक
भटक्या कुत्र्यांची समस्या महाराष्ट्रात सर्वाधिक गंभीर स्वरूप धारण करत आहे. 2022 ते 2024 या काळात सुमारे 13.5 लाख कुत्र्यांच्या चावण्याच्या तक्रारी नोंदल्या गेल्या—देशातील सर्वाधिक संख्या. गेल्या चार वर्षांत राज्यात 100 नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे. ग्रामीण भागात गेल्या वर्षभरातच 7 लाखांहून अधिक जणांना भटक्या कुत्र्यांचा चावा बसला.
मुंबई–पुणे–नागपूरमध्ये वाढती भीती
मुंबईत जानेवारी–ऑगस्ट 2025 दरम्यान 10,778 चावण्याच्या घटना नोंदवल्या गेल्या.
नागपूरमध्ये 2025 च्या पहिल्या सात महिन्यांत 6,056 घटना घडल्या; त्यापैकी 1,085 जखमी गंभीर स्वरूपाचे. गेल्या चार वर्षांत नागपूरमध्ये या घटनांमध्ये तब्बल 62% वाढ झाली आहे.
पुण्यात 2022 नंतर आतापर्यंत 1 लाख प्रकरणे नोंदली गेली.
सांगली महापालिका क्षेत्रात भटक्या कुत्र्यांची संख्या 25 हजारांहून अधिक असल्याचा अंदाज आहे.
राज्यातील भटक्या कुत्र्यांचा प्रश्न शहरी आव्हानातून आता सार्वजनिक आरोग्याच्या संकटाकडे झुकत असल्याचे स्पष्ट होत आहे. प्रशासनाच्या नव्या नियमांमुळे नागरिकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य मिळेल, परंतु निर्बीजीकरण व लसीकरण मोहिमांचे काटेकोर पालन न झाल्यास हा प्रश्न पुन्हा तीव्र होण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
