टेक्सासमध्ये ३८ वर्षांनंतर डेमोक्रॅटिक पक्षाचा सिनेटमध्ये विजय
वॉशिंग्टन :
अमेरिकेच्या राजकारणात मध्यावधी निवडणुकांनी मोठा राजकीय भूकंप घडवला आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नेतृत्वाखालील रिपब्लिकन पक्षाला मतदारांनी अनेक महत्त्वाच्या राज्यांमध्ये धक्के दिले आहेत. विशेष म्हणजे ट्रम्प यांनी स्वतः प्रचारात उतरून पाठिंबा दिलेल्या उमेदवारांनाही पराभवाला सामोरे जावे लागले आहे. टेक्सास, ओहायो आणि दक्षिण कॅरोलिना या राज्यांतील निकालांनी अमेरिकेच्या राजकारणाचे चित्र बदलले आहे. दरम्यान, डेमोक्रॅटिक पक्षाने सिनेट आणि प्रतिनिधीगृह या दोन्ही सभागृहांवर नियंत्रण मिळवल्याचे असोसिएटेड प्रेसने स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या उर्वरित अध्यक्षीय कार्यकाळातील राजकीय समीकरणे बदलणार आहेत.
टेक्सासमध्ये ३८ वर्षांनंतर डेमोक्रॅटिक पक्षाचा ऐतिहासिक विजय!
या निवडणुकीतील सर्वाधिक चर्चेचा निकाल टेक्सासमधून लागला. रिपब्लिकन पक्षाचा अभेद्य बालेकिल्ला समजल्या जाणाऱ्या टेक्सासमध्ये डेमोक्रॅटिक पक्षाचे जेम्स टॅलारिको यांनी रिपब्लिकन उमेदवार केन पॅक्सटन यांचा पराभव केला. विशेष म्हणजे १९८८ नंतर टेक्सासमधून डेमोक्रॅटिक पक्षाचा उमेदवार पहिल्यांदाच अमेरिकन सिनेटवर निवडून आला आहे.
३७ वर्षीय टॅलारिको हे टेक्सासच्या राज्य विधिमंडळाचे सदस्य असून, त्यांनी सामान्य नागरिकांचे प्रश्न, वाढती महागाई आणि श्रीमंतांचा राजकारणातील वाढता हस्तक्षेप या मुद्द्यांवर प्रचार केंद्रित केला होता.
दुसरीकडे, केन पॅक्सटन यांच्यावरील राजकीय वाद आणि भ्रष्टाचाराच्या आरोपांमुळे त्यांच्या उमेदवारीवर प्रश्न उपस्थित झाले होते. मात्र, ट्रम्प यांनी त्यांना जाहीर पाठिंबा दिला होता. तरीही मतदारांनी टॅलारिको यांच्या बाजूने कौल दिला. हा निकाल रिपब्लिकन पक्षासाठी विशेष महत्त्वाचा मानला जात आहे.
विवेक रामास्वामी यांना ओहायोत पराभवाचा धक्का
राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांचे निकटवर्तीय आणि रिपब्लिकन पक्षाचे प्रमुख चेहरे म्हणून ओळखले जाणारे भारतीय वंशाचे विवेक रामास्वामी यांनाही पराभवाचा सामना करावा लागला.
ओहायोच्या गव्हर्नरपदाच्या निवडणुकीत डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या एमी ॲक्टन यांनी रामास्वामी यांचा पराभव केला. विशेष म्हणजे ओहायो हे उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हॅन्स यांचे गृहराज्य आहे. त्यामुळे या निकालाकडे रिपब्लिकन पक्षासाठी प्रतिष्ठेची लढाई म्हणून पाहिले जात होते.
कोविड काळात ओहायोच्या सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थापनात महत्त्वाची भूमिका बजावलेल्या एमी ॲक्टन यांनी आरोग्य, महागाई आणि सामान्य नागरिकांच्या प्रश्नांवर प्रचार केला होता. ट्रम्प यांचा पाठिंबा असूनही रामास्वामी यांना विजय मिळवता आला नाही.
दक्षिण कॅरोलिनातही ट्रम्प यांच्या पसंतीच्या उमेदवाराचा पराभव
दक्षिण कॅरोलिनामध्येही डोनाल्ड ट्रम्प यांना मोठा राजकीय धक्का बसला. रिपब्लिकन उमेदवार डार्लिन ग्रॅहम यांचा डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या ॲनी अँड्र्यूज यांनी पराभव केला.
डार्लिन ग्रॅहम या दिवंगत रिपब्लिकन सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम यांच्या भगिनी आहेत. लिंडसे ग्रॅहम यांच्या निधनानंतर त्यांची जागा भरण्यासाठी डार्लिन यांची अंतरिम सिनेटर म्हणून नियुक्ती झाली होती. त्यानंतर त्यांनी निवडणूक लढवली. ट्रम्प यांनी त्यांना पाठिंबा देत प्रचारातही सहभाग घेतला होता.
मात्र, बालरोगतज्ज्ञ असलेल्या ॲनी अँड्र्यूज यांनी आरोग्यसेवा, महागाई आणि सामान्य कुटुंबांच्या आर्थिक प्रश्नांवर प्रचार करत विजय मिळवला. १९९८ नंतर दक्षिण कॅरोलिनामधून डेमोक्रॅटिक पक्षाचा उमेदवार पहिल्यांदाच सिनेटवर निवडून आला आहे.
जॉर्जियात कीशा लान्स बॉटम्स यांची ऐतिहासिक कामगिरी
जॉर्जियाच्या गव्हर्नरपदाच्या निवडणुकीत डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या कीशा लान्स बॉटम्स यांनी रिपब्लिकन उमेदवार रिक जॅक्सन यांचा पराभव केला. या विजयामुळे अमेरिकेच्या इतिहासात राज्याच्या गव्हर्नरपदी निवडून येणाऱ्या त्या पहिल्या कृष्णवर्णीय महिला ठरल्या आहेत.
बॉटम्स या अटलांटाच्या माजी महापौर असून, त्यांनी माजी राष्ट्राध्यक्ष जो बायडेन यांच्या प्रशासनातही महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळली होती. जॉर्जियामधील या निकालामुळे रिपब्लिकन पक्षाच्या राजकीय वर्चस्वाला आणखी एक धक्का बसला आहे.
सिनेट आणि प्रतिनिधीगृहावर डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नियंत्रण
या मध्यावधी निवडणुकीतील सर्वांत महत्त्वाची घडामोड म्हणजे डेमोक्रॅटिक पक्षाने अमेरिकन काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांवर नियंत्रण मिळवणे.
सिनेटमधील महत्त्वाच्या लढतींमध्ये टेक्सासमध्ये जेम्स टॅलारिको, दक्षिण कॅरोलिनामध्ये ॲनी अँड्र्यूज, नॉर्थ कॅरोलिनामध्ये रॉय कूपर आणि ओहायोमध्ये शेरॉड ब्राउन यांनी विजय मिळवला. याशिवाय आयोवा आणि कॅन्सससारख्या रिपब्लिकन प्रभावाच्या राज्यांमध्येही डेमोक्रॅटिक पक्षाने जागा जिंकल्या.
प्रतिनिधीगृहाच्या ४३५ जागांसाठी झालेल्या निवडणुकीतही डेमोक्रॅटिक पक्षाने बहुमत मिळवले. त्यामुळे आता ट्रम्प प्रशासनाला महत्त्वाची विधेयके मंजूर करून घेण्यासाठी विरोधी पक्षाच्या सहकार्याची आवश्यकता भासणार आहे.
ट्रम्प यांच्या पुढील दोन वर्षांसमोरील आव्हाने वाढणार?
अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुका या विद्यमान राष्ट्राध्यक्षांच्या धोरणांवरील जनमताचा महत्त्वाचा कौल मानल्या जातात. या निवडणुकीत अर्थव्यवस्था, महागाई, इंधनाचे दर, इराणमधील युद्ध आणि ट्रम्प प्रशासनाच्या कारभाराबाबत मतदारांमध्ये असलेली नाराजी हे मुद्दे केंद्रस्थानी राहिले.
डेमोक्रॅटिक पक्षाने दोन्ही सभागृहांवर नियंत्रण मिळवल्यामुळे ट्रम्प यांच्या निर्णयप्रक्रियेवर संसदीय पातळीवर अधिक प्रभावी नियंत्रण निर्माण होणार आहे. प्रशासनाच्या धोरणांवर चौकशी, सुनावण्या आणि विरोधी पक्षाकडून प्रश्नांची सरबत्ती होण्याची शक्यता आहे. महत्त्वाच्या विधेयकांना मंजुरी मिळवताना ट्रम्प यांना राजकीय तडजोडी कराव्या लागू शकतात.
ट्रम्प यांनी मात्र निवडणुकीच्या निकालाला स्वतःचा वैयक्तिक पराभव मानण्यास नकार दिला असून, उमेदवारांच्या कामगिरीवर निकालाचे खापर फोडले आहे.
एकंदरीत, अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकांनी रिपब्लिकन पक्षासमोर मोठे राजकीय आव्हान उभे केले आहे. ट्रम्प यांच्या लोकप्रियतेपासून ते त्यांच्या धोरणांपर्यंत अनेक प्रश्न या निकालांमधून पुढे आले आहेत. आता अमेरिकेच्या राजकारणात सत्ताधारी राष्ट्राध्यक्ष आणि विरोधी पक्षाच्या नियंत्रणाखालील काँग्रेस यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची चिन्हे आहेत.
