मुंबई प्रतिनिधी
मुंबई : दमदार आवाज, प्रभावी अभिनय आणि सामाजिक बांधिलकीसाठी ओळखले जाणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे निधन झाले. गोव्यात पहाटे त्यांना तीव्र हृदयविकाराचा झटका आला. रुग्णालयात दाखल केल्यानंतर डॉक्टरांनी सुमारे ४५ मिनिटे त्यांना वाचवण्याचे प्रयत्न केले; मात्र उपचारांना प्रतिसाद न मिळाल्याने पहाटे ५ वाजून २० मिनिटांनी त्यांना मृत घोषित करण्यात आले. ते ७५ वर्षांचे होते. नाना पाटेकर यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमीपासून हिंदी चित्रपटसृष्टीपर्यंत आपल्या अभिनयाची वेगळी छाप उमटवणारा दमदार अभिनेता हरपल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
प्राथमिक निष्कर्षानुसार नाना पाटेकर यांना तीव्र हृदयविकाराचा झटका म्हणजेच हृदयक्रिया बंद पडण्याची स्थिती निर्माण झाली होती. रुग्णालयात आणल्यानंतर डॉक्टरांनी सलग ४५ मिनिटे हृदयक्रिया पूर्ववत करण्यासाठी प्रयत्न केले. मात्र त्यांच्याकडून कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही. या प्रकरणी ‘मेडिको-लीगल केस’ नोंदवण्यात आली असून शवविच्छेदन केले जाणार असल्याची माहिती मणिपाल रुग्णालयाच्या ऑन्कोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. शेखर साळकर यांनी ‘एएनआय’ वृत्तसंस्थेला दिली.
नाना पाटेकर केवळ अभिनयापुरते मर्यादित राहिले नाहीत. सामाजिक बांधिलकी जपत त्यांनी नाम फाउंडेशनच्या माध्यमातून आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबीयांना मदतीचा हात दिला. याच संस्थेच्या माध्यमातून जलसंधारणाची कामेही करण्यात आली. त्यामुळे त्यांच्या निधनाने रंगभूमी आणि सिनेसृष्टीसोबतच सामाजिक क्षेत्रातही मोठी पोकळी निर्माण झाल्याची भावना व्यक्त होत आहे. नाना पाटेकर यांना २०१३ मध्ये पद्मश्री या नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.
नाना पाटेकर यांनी १९७८ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘गमन’ या चित्रपटातून चित्रसृष्टीत पदार्पण केले. या चित्रपटातील त्यांची भूमिका अत्यंत छोटी असल्याने सुरुवातीला ते प्रेक्षकांच्या विशेष लक्षात आले नाहीत. मात्र एन. चंद्रा यांच्या निर्मिती-दिग्दर्शनाखाली १९८६ मध्ये आलेल्या ‘अंकुश’ चित्रपटाने नाना पाटेकर यांना वेगळी ओळख मिळवून दिली. या चित्रपटात त्यांनी बेरोजगारीमुळे त्रस्त असलेल्या सरळमार्गी युवकाची भूमिका साकारली होती. त्यांच्या या भूमिकेने प्रेक्षकांच्या मनावर ठसा उमटवला आणि ‘अंकुश’ हा चित्रपट आजही कल्ट सिनेमांमध्ये गणला जातो.
१९८९ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘परिंदा’ चित्रपटातील खलनायकाच्या भूमिकेने नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची ताकद पुन्हा एकदा अधोरेखित केली. त्यानंतर १९९२ मध्ये आलेल्या ‘तिरंगा’ चित्रपटातून त्यांना प्रमुख भूमिका साकारण्याची संधी मिळाली. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते राजकुमार यांच्यासोबत त्यांची अभिनयाची जुगलबंदी चांगलीच रंगली. मराठी चित्रपटसृष्टीतही त्यांनी १९८६ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘माफीचा साक्षीदार’ या चित्रपटातून काम केले.
नाना पाटेकर यांनी आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत ‘सलाम बॉम्बे’, ‘वजूद’, ‘थोडासा रूमानी हो जाए’, ‘परिंदा’, ‘दीक्षा’, ‘शक्ती : द पॉवर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘प्रहार’, ‘क्रांतिवीर’, ‘टॅक्सी नम्बर ९२११’, ‘यशवंत’, ‘युगपुरुष’, ‘तिरंगा’ आणि ‘वेलकम’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये विविध भूमिका साकारल्या. मराठीमध्ये ‘देऊळ’, ‘नटसम्राट’, ‘पक पक पकाक’ आणि ‘डॉ. प्रकाश बाबा आमटे’ या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका विशेष स्मरणात राहिल्या.
अभिनयातील योगदानासाठी नाना पाटेकर यांना अनेक मानाचे पुरस्कार मिळाले. ‘परिंदा’ चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना १९९० मध्ये सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर ‘अंगार’ चित्रपटातील भूमिकेसाठी सर्वोत्कृष्ट खलनायकाचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. १९९५ मध्ये ‘क्रांतिवीर’मधील प्रभावी भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
नाना पाटेकर यांच्या दमदार आवाजाची शैली, संवादफेक, अभिनयातील सहजता आणि व्यक्तिरेखांमध्ये जीव ओतण्याची हातोटी यामुळे त्यांनी प्रेक्षकांच्या मनात वेगळी जागा निर्माण केली. रंगभूमीपासून चित्रपटसृष्टीपर्यंतचा त्यांचा प्रवास अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरला. त्यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमी, हिंदी चित्रपटसृष्टी आणि समाजमनावर शोककळा पसरली आहे.
