मुंबई प्रतिनिधी
मराठा आरक्षणाच्या मागणीवरून महाराष्ट्राचे राजकारण पुन्हा एकदा तापले असून, आता आंदोलनाची धग थेट मुंबईच्या दिशेने येणार आहे. मराठा आरक्षणासाठी अंतरवाली सराटी येथे आंदोलन करणारे मनोज जरांगे पाटील यांनी शनिवारी मुंबईकडे कूच करण्याची अधिकृत घोषणा केली. १५ सप्टेंबरला अंतरवाली सराटीतून मोर्चाला सुरुवात होणार असून १९ सप्टेंबरला सकाळी १० वाजता मुंबईतील आझाद मैदानात दाखल होऊन बेमुदत उपोषण करण्याचा निर्धार त्यांनी व्यक्त केला आहे. सरकारने मुंबईत पोहोचण्यापूर्वीच मराठा समाजाच्या मागण्यांवर निर्णय घ्यावा, असा थेट इशाराही जरांगे यांनी दिला.
अंतरवाली सराटी येथे शनिवारी झालेल्या मराठा समाजाच्या बैठकीत जरांगे यांनी आंदोलनाची पुढील दिशा जाहीर केली. गेल्या १४ दिवसांपासून सुरू असलेल्या आंदोलनावर सरकारकडून ठोस तोडगा निघालेला नसल्याने आता मुंबईकडे जाण्याचा निर्णय घेतल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. ‘नाक दाबल्याशिवाय तोंड उघडत नाही’, अशा शब्दांत त्यांनी सरकारवर निशाणा साधला. मागण्या मान्य होईपर्यंत आंदोलन मागे घेणार नसल्याची भूमिकाही त्यांनी कायम ठेवली.
चार मुक्काम… पाचव्या दिवशी मुंबईत धडक
जरांगे यांच्या नियोजनानुसार १५ सप्टेंबरला अंतरवाली सराटीतून निघालेला मोर्चा पहिल्या दिवशी बीड जिल्ह्यातील पाटोदा येथे मुक्काम करणार आहे. १६ सप्टेंबरला अहिल्यानगर जिल्ह्यातील श्रीगोंदा, १७ सप्टेंबरला पुण्यातील हडपसर, तर १८ सप्टेंबरला खोपोली येथे मुक्काम करण्याचे नियोजन आहे. त्यानंतर १९ सप्टेंबरला हा मोर्चा मुंबईतील आझाद मैदानात पोहोचणार आहे.
१५ सप्टेंबर – अंतरवाली सराटी ते पाटोदा
१६ सप्टेंबर – पाटोदा ते श्रीगोंदा
१७ सप्टेंबर – श्रीगोंदा ते हडपसर
१८ सप्टेंबर – हडपसर ते खोपोली
१९ सप्टेंबर – मुंबई, आझाद मैदान
हा मोर्चा शांततेच्या आणि लोकशाही मार्गाने काढण्यात येईल, असे जरांगे यांनी स्पष्ट केले आहे.
‘मुंबईला येता येत नसेल तर मार्गावर या!’
मुंबईपर्यंत पोहोचणे शक्य नसलेल्या मराठा बांधवांनी आपल्या कुटुंबासह मोर्चाच्या मार्गावर उपस्थित राहून आंदोलनाला पाठिंबा द्यावा, असे आवाहन जरांगे यांनी केले. वाहनधारकांनी आंदोलकांना मुंबईपर्यंत पोहोचण्यासाठी मदत करावी, अशी हाकही त्यांनी दिली.
विशेषतः खानदेश आणि विदर्भातील मराठा बांधवांनीही आंदोलनात सहभागी व्हावे, असे आवाहन करताना ‘आम्ही संकटात आहोत, आमच्या मदतीला या’, अशी भावनिक हाक त्यांनी दिली. राज्यातील सर्व राजकीय पक्षांमधील मराठा नेत्यांनी पक्षभेद बाजूला ठेवून समाजाच्या मागणीसाठी रस्त्यावर उतरावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. आंदोलनाला पाठिंबा न देणाऱ्या नेत्यांना आगामी निवडणुकीत धडा शिकवण्याचा इशाराही त्यांनी दिला.
अमृता फडणवीस, लता शिंदेंनाही लक्ष्य
दरम्यान, जरांगे यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पत्नी अमृता फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या पत्नी लता शिंदे यांच्याबाबतही राजकीय वक्तव्य केले. मराठा महिलांनी त्यांच्या घरी जाऊन हळदी-कुंकवाचा कार्यक्रम करावा आणि मराठा आरक्षणाची मागणी करावी, असे आवाहन त्यांनी केले.
या वक्तव्यामुळे मराठा आरक्षणाच्या आंदोलनाला आता सामाजिक मुद्द्याबरोबरच राजकीय धारही मिळण्याची शक्यता आहे. विशेष म्हणजे अमृता फडणवीस यांनीही जरांगे यांच्या मुंबई आंदोलनाबाबत प्रतिक्रिया देताना ते शांततेच्या मार्गाने आंदोलन करतील, असा विश्वास व्यक्त केला आहे.
हायकोर्टाचा मोठा दिलासा; मुंबईत येण्यास मनाई नाही
जरांगे यांच्या मुंबई आंदोलनाला प्रतिबंध करण्याची मागणी करणाऱ्या याचिकेवर मुंबई उच्च न्यायालयाने महत्त्वाचा निर्णय दिला आहे. जरांगे यांना मुंबईत येऊन आंदोलन करण्यापासून रोखण्यासाठी प्रतिबंधात्मक आदेश देण्यास न्यायालयाने नकार दिला. शांततेच्या मार्गाने आंदोलन करणे हा नागरिकांचा मूलभूत अधिकार असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. मात्र कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याची जबाबदारी राज्य सरकारची असल्याचेही न्यायालयाने नमूद केले.
जरांगे यांच्या प्रकृतीची आवश्यक काळजी घेण्याची आणि गरज भासल्यास वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून देण्याची सूचनाही न्यायालयाने केली आहे. त्यामुळे न्यायालयाच्या निर्णयानंतर जरांगे यांच्या मुंबईकूचचा मार्ग अधिक स्पष्ट झाला आहे.
सरकारला शेवटची संधी?
जरांगे यांनी सरकारला थेट संदेश देताना ‘आम्ही मुंबईत पोहोचेपर्यंत सरकारकडे वेळ आहे’, अशी भूमिका घेतली आहे. म्हणजेच १५ ते १९ सप्टेंबर या कालावधीत सरकारने मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नावर ठोस निर्णय घ्यावा, अशी त्यांची अपेक्षा आहे.
मराठा समाजाच्या विविध मागण्यांपैकी सरकारने काही मागण्यांवर कार्यवाही केल्याचा दावा केला आहे. मात्र आंदोलनकर्त्यांना मुख्य मागण्यांबाबत समाधानकारक तोडगा निघालेला नसल्याने संघर्ष कायम आहे. सरकार आणि जरांगे यांच्यातील चर्चेचे पुढील स्वरूप काय राहणार, याकडेही लक्ष लागले आहे.
गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईसमोर नवे आव्हान
यंदा गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवरच जरांगे यांचा मोर्चा मुंबईत दाखल होणार आहे. त्यामुळे आधीच मोठ्या गर्दीच्या काळात मुंबईच्या वाहतूक व्यवस्थेवर आणि कायदा-सुव्यवस्थेवर अतिरिक्त ताण येण्याची शक्यता आहे. मात्र जरांगे यांनी आंदोलन शांततेत करण्याचे आवाहन केल्याने प्रशासन आणि आंदोलक यांच्यातील समन्वय अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
मागील आंदोलनातील अनुभव लक्षात घेता यावेळी प्रशासनाकडून विशेष नियोजन केले जाण्याची शक्यता आहे. आंदोलकांची संख्या, मुंबईत प्रवेशाचा मार्ग, आझाद मैदानातील व्यवस्था, वैद्यकीय सुविधा, वाहतूक नियंत्रण आणि कायदा-सुव्यवस्था या सर्वच बाबींवर प्रशासनाला लक्ष ठेवावे लागणार आहे.
१५ सप्टेंबरला अंतरवाली सराटीतून निघणारे ‘भगवे वादळ’ १९ सप्टेंबरला मुंबईच्या आझाद मैदानात धडकणार आहे. सरकारने तोडगा काढला तर आंदोलनाची दिशा बदलू शकते; अन्यथा आझाद मैदानावर बेमुदत उपोषणाचा एल्गार सुरू करण्याचा निर्धार जरांगे यांनी केला आहे. त्यामुळे पुढील चार दिवस सरकारसाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार असून, मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नावर सरकार कोणता राजकीय आणि प्रशासकीय निर्णय घेते, याकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.
