मुंबई प्रतिनिधी
गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर मुंबईकरांची लगबग सुरू असतानाच सप्टेंबरच्या पहिल्याच दिवसापासून दैनंदिन खर्चात वाढ झाली आहे. म्हशीच्या दुधाच्या घाऊक दरात प्रतिलिटर नऊ रुपयांची वाढ झाल्यानंतर मुंबई महानगर प्रदेशातील रिक्षा आणि काळी-पिवळी टॅक्सीचे भाडेही वाढले आहे. त्यामुळे आधीच वाढत्या घरखर्चाचा सामना करणाऱ्या नागरिकांना सणासुदीच्या काळात आणखी आर्थिक ताण सहन करावा लागणार आहे.
दूध, प्रवास आणि भविष्यात पार्किंग शुल्कात होऊ शकणारी वाढ यामुळे मुंबईकरांच्या मासिक अर्थसंकल्पावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मात्र पार्किंग शुल्कातील १० टक्के वाढ अद्याप प्रस्तावित असून ती १ सप्टेंबरपासून लागू झालेली नाही, हे स्पष्ट करणे आवश्यक आहे.
म्हशीचे दूध प्रतिलिटर नऊ रुपयांनी महाग
मुंबईतील दूध उत्पादकांसाठी १ सप्टेंबरपासून सुधारित दर लागू झाले आहेत. बॉम्बे मिल्क प्रोड्युसर्स असोसिएशनने म्हशीच्या दुधाच्या घाऊक दरात ९३ रुपयांवरून १०२ रुपये प्रतिलिटर अशी वाढ केली आहे. हा सुधारित दर १ सप्टेंबर २०२६ ते २८ फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत लागू राहणार आहे.
पशुखाद्य, पेंड, चारा आणि दूध उत्पादनाशी संबंधित अन्य खर्च वाढल्याने जुन्या दरात दूध विकणे उत्पादकांना परवडत नसल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे घाऊक दरवाढीचा परिणाम किरकोळ बाजारातील दुधाच्या दरावरही होण्याची शक्यता आहे.
उपलब्ध माहितीनुसार मुंबईत सुट्या म्हशीच्या दुधाचा किरकोळ दर सुमारे ११० ते ११२ रुपये प्रतिलिटरपर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. मात्र किरकोळ दर विक्रेता, पुरवठादार आणि परिसरानुसार बदलू शकतो. त्यामुळे घाऊक दरातील नऊ रुपयांची वाढ म्हणजे प्रत्येक ग्राहकाला नेमकी नऊ रुपयांचीच वाढ होईल, असे नाही.
घरच्या चहापासून मिठाईपर्यंत परिणाम
दूध हा रोजच्या वापरातील अत्यावश्यक पदार्थ असल्याने या दरवाढीचा परिणाम थेट घरगुती अर्थसंकल्पावर होणार आहे. रोज दोन लिटर दूध घेणाऱ्या कुटुंबाचा केवळ नऊ रुपये प्रतिलिटर या घाऊक दरवाढीच्या हिशेबाने महिन्याला ५४० रुपयांचा अतिरिक्त खर्च होऊ शकतो. प्रत्यक्ष किरकोळ दरानुसार ही रक्कम कमी-अधिक होऊ शकते.
दुधाच्या दरवाढीचा परिणाम केवळ घरांपुरता मर्यादित राहणार नाही. चहा विक्रेते, मिठाई दुकाने, हॉटेल-रेस्टॉरंट, आइस्क्रीम आणि विविध दुग्धजन्य पदार्थ तयार करणाऱ्या व्यावसायिकांच्या उत्पादन खर्चातही वाढ होण्याची शक्यता आहे.
रिक्षा-टॅक्सीच्या प्रवासासाठी आता अधिक पैसे
दूध महागण्याबरोबरच मुंबईकरांचा रस्त्यावरील प्रवासही महागला आहे. मुंबई महानगर प्रदेश परिवहन प्राधिकरणाने (MMRTA) मंजूर केलेले सुधारित रिक्षा-टॅक्सी दर १ सप्टेंबरपासून लागू झाले आहेत.
नव्या दरानुसार रिक्षाचे पहिले १.५ किलोमीटरचे किमान भाडे २६ रुपयांवरून २७ रुपये, तर काळी-पिवळी टॅक्सीचे किमान भाडे ३१ रुपयांवरून ३३ रुपये झाले आहे.
यानंतरच्या प्रत्येक किलोमीटरसाठी रिक्षाचा दर १७.१४ रुपयांवरून १८.२२ रुपये, तर काळी-पिवळी टॅक्सीचा दर २०.६६ रुपयांवरून २१.९० रुपये झाला आहे.
दहा किलोमीटरच्या प्रवासासाठी किती पैसे?
नवीन दरांचा दैनंदिन प्रवासावर होणारा परिणाम स्पष्ट करण्यासाठी दहा किलोमीटरच्या प्रवासाचे उदाहरण महत्त्वाचे ठरते.
– रिक्षा : पूर्वी सुमारे १७१ रुपये; आता सुमारे १८२ रुपये
– काळी-पिवळी टॅक्सी : पूर्वी सुमारे २०७ रुपये; आता सुमारे २१९ रुपये
म्हणजे दहा किलोमीटरच्या एका प्रवासासाठी रिक्षाने सुमारे ११ रुपये, तर टॅक्सीने सुमारे १२ रुपये अधिक मोजावे लागतील.
दररोज कार्यालय, रेल्वे स्थानक किंवा व्यवसायाच्या ठिकाणी जाण्यासाठी रिक्षा-टॅक्सीचा वापर करणाऱ्यांच्या मासिक खर्चात त्यामुळे काहीशे रुपयांची वाढ होऊ शकते.
मीटरमध्ये बदल करण्यासाठी ३० नोव्हेंबरपर्यंत मुदत
सुधारित भाड्यानुसार इलेक्ट्रॉनिक मीटरचे पुनर्समायोजन करण्यासाठी रिक्षा आणि टॅक्सी मालकांना ३० नोव्हेंबरपर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. तोपर्यंत सुधारित दरपत्रकाच्या आधारे भाडे आकारण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
त्यामुळे प्रवाशांनी प्रवासानंतर मीटरवरील भाडे आणि अधिकृत दरपत्रक यांची पडताळणी करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
रात्रीच्या प्रवासालाही अधिक भाडे
सुधारित दररचनेनुसार मध्यरात्री १२ ते पहाटे ५ या वेळेत प्रवास केल्यास २५ टक्के अतिरिक्त भाडे आकारले जाणार आहे. तसेच एसी टॅक्सीच्या प्रवासासाठी नियमित टॅक्सीपेक्षा अतिरिक्त शुल्क लागू राहणार आहे.
रात्री उशिरा कामावरून परतणारे कर्मचारी, विमानतळ किंवा रेल्वे स्थानकावर जाणारे प्रवासी आणि रात्रीच्या वेळी रिक्षा-टॅक्सीवर अवलंबून असलेल्या नागरिकांना याचा अधिक परिणाम जाणवू शकतो.
पार्किंग शुल्कात १० टक्के वाढीचा प्रस्ताव
दरम्यान, मुंबईतील वाहनधारकांसाठी आणखी एक खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. मुंबई महानगरपालिकेने सार्वजनिक पार्किंग शुल्कात १० टक्के वाढ करण्याचा प्रस्ताव तयार केला आहे. ही वाढ पुढील दोन वर्षांसाठी करण्याचा विचार असल्याचे वृत्त आहे. मात्र या प्रस्तावाला अंतिम मंजुरी मिळालेली नसल्याने सध्या वाढीव पार्किंग शुल्क लागू झालेले नाही.
प्रस्ताव मंजूर झाल्यास सार्वजनिक वाहनतळांचा वापर करणाऱ्या वाहनधारकांच्या खर्चात वाढ होणार आहे. सणासुदीच्या काळात बाजारपेठा, मॉल, कार्यालयीन परिसर आणि गर्दीच्या भागांत वाहन घेऊन जाणाऱ्या नागरिकांना त्याचा अतिरिक्त आर्थिक भार सहन करावा लागू शकतो.
सणासुदीच्या काळात घरखर्चाचे गणित बिघडण्याची शक्यता
गणेशोत्सवानंतर नवरात्र, दसरा आणि दिवाळी असे सणांचे दिवस सुरू होणार आहेत. या काळात घरगुती खरेदी, प्रवास आणि खाद्यपदार्थांवरील खर्च स्वाभाविकपणे वाढतो. त्यातच दूध आणि रिक्षा-टॅक्सीच्या दरवाढीची भर पडल्याने मध्यमवर्गीय आणि नोकरदार कुटुंबांना मासिक खर्चाचे नियोजन नव्याने करावे लागण्याची शक्यता आहे.
विशेषतः दररोज रिक्षाने रेल्वे स्थानक गाठणारे प्रवासी, कामानिमित्त नियमित टॅक्सी वापरणारे नागरिक आणि मोठ्या प्रमाणात दूध खरेदी करणाऱ्या कुटुंबांना ही वाढ अधिक जाणवेल.
एक नजर : सप्टेंबरपासून काय बदलले?
बाब| आधीचा दर. सुधारित दर
म्हशीचे दूध – घाऊक ९३/लिटर. १०२/लिटर
रिक्षा – पहिले १.५ किमी| २६. २७
काळी-पिवळी टॅक्सी – पहिले १.५ किमी| ३१. ३३
रिक्षा – पुढील प्रतिकिमी| १७.१४. १८.२२
टॅक्सी – पुढील प्रतिकिमी. २०.६६. २१.९०
पार्किंग| सध्याचा दर| १०% वाढीचा प्रस्ताव; अद्याप लागू नाही
महागाईचा ताण; उत्पन्न तेच
दूध आणि सार्वजनिक वाहतुकीच्या दरवाढीचा स्वतंत्रपणे विचार केला तर प्रत्येक वाढ तुलनेने किरकोळ वाटू शकते. मात्र महिन्याच्या अखेरीस अशा छोट्या-छोट्या वाढींची बेरीज मोठ्या खर्चात रूपांतरित होते. त्यामुळे उत्पन्नात वाढ नसताना दैनंदिन गरजेच्या वस्तू आणि सेवांच्या किमती वाढत राहिल्यास सर्वाधिक फटका निश्चित उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांना बसतो.
गणेशोत्सवाच्या तोंडावर मुंबईकरांना मिळालेली ही दरवाढ त्यामुळे केवळ एक-दोन रुपयांचा विषय न राहता ‘दैनंदिन खर्चाच्या वाढत्या ओझ्याचा’ प्रश्न बनला आहे. सणांचा उत्साह कायम ठेवताना घरच्या बजेटचा ताळमेळ साधण्याचे आव्हान आता मुंबईकरांसमोर आहे.
