मुंबई प्रतिनिधी
मुंबई आणि नवी मुंबईतील वाढती लोकसंख्या, जमिनीची मर्यादित उपलब्धता आणि दिवसेंदिवस गंभीर होत चाललेली वाहतूक कोंडी यावर दीर्घकालीन उपाय म्हणून ‘मुंबई 3.0’ हे नवे शहर विकसित करण्याच्या हालचालींना वेग आला आहे. रायगड जिल्ह्यातील उरण, पनवेल आणि पेण तालुक्यांतील 124 गावांचा समावेश असलेल्या या महत्त्वाकांक्षी शहराचा मास्टर प्लॅन तयार करण्याची जबाबदारी आता एका परदेशी कंपनीकडे सोपविण्यात येणार आहे. सुमारे 323.44 चौरस किलोमीटर क्षेत्रावर नियोजनबद्ध पद्धतीने हे शहर उभारण्याची तयारी सुरू आहे.
‘मुंबई 3.0’मध्ये काय असेल?
मुंबई 3.0 केवळ निवासी वसाहतींचे शहर न राहता आधुनिक पायाभूत सुविधा, उद्योग, तंत्रज्ञान, संशोधन आणि रोजगाराच्या संधींचे केंद्र बनविण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. शहराच्या विकास आराखड्यात रस्ते, सार्वजनिक वाहतूक, गृहसंकुले, व्यावसायिक क्षेत्रे, औद्योगिक व तंत्रज्ञान क्षेत्रे, संशोधन केंद्रे आणि नागरी सुविधांसाठी स्वतंत्र नियोजन केले जाण्याची शक्यता आहे.
मुंबई आणि नवी मुंबईवरील वाढता ताण कमी करून भविष्यातील आर्थिक विस्ताराला नवी जागा उपलब्ध करून देणे हा या प्रकल्पामागील प्रमुख उद्देश आहे. त्यामुळे मुंबई महानगर प्रदेशाच्या विकासाचा पुढील टप्पा ‘मुंबई 3.0’भोवती केंद्रित होण्याची शक्यता आहे.
शेतकऱ्यांना थेट मोबदला की जमीन विकसित करून परतावा?
या प्रकल्पासाठी जमीन देणाऱ्या शेतकरी आणि घरमालकांच्या हिताचे संरक्षण करण्यासाठी विविध पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत. जमीनमालकांना थेट रोख मोबदला, तसेच एफएसआय (FSI) आणि टीडीआर (TDR) यांसारखे पर्याय स्वीकारता येणार आहेत.
याशिवाय लँड पूलिंग पद्धतीचाही वापर केला जाणार आहे. या पद्धतीत विकासासाठी एकत्रित केलेल्या जमिनीचे नियोजनबद्ध पद्धतीने रूपांतर केल्यानंतर त्यातील निश्चित हिस्सा मूळ जमीनमालकांना विकसित स्वरूपात परत दिला जातो. त्यामुळे केवळ जमीन संपादन न होता स्थानिक जमीनमालकांनाही भविष्यातील विकासाचा आर्थिक लाभ मिळण्याची शक्यता आहे.
लाखो रोजगारांच्या संधींची अपेक्षा
मुंबई 3.0 मध्ये मोठ्या प्रमाणावर टेक कंपन्या, संशोधन संस्था, स्टार्टअप्स आणि आधुनिक उद्योग आकर्षित करण्याचे नियोजन असल्यास या भागात रोजगाराच्या मोठ्या संधी निर्माण होऊ शकतात. उच्च कौशल्याधारित रोजगाराबरोबरच बांधकाम, सेवा, वाहतूक, किरकोळ व्यापार आणि विविध नागरी सेवांमध्येही रोजगारनिर्मिती होण्याची शक्यता आहे.
मुंबईवरील ताण कमी होणार?
मुंबईतील उपलब्ध जमिनीची मर्यादा, वाढती लोकसंख्या आणि वाहतुकीवरील ताण पाहता शहराचा विस्तार हा मोठा प्रश्न बनला आहे. नवी मुंबईने मुंबईचा काही भार हलका केला असला तरी या दोन्ही शहरांवर लोकसंख्या आणि पायाभूत सुविधांचा ताण वाढत आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘मुंबई 3.0’ हे मुंबई महानगर प्रदेशाच्या पुढील विकासाचे नवे केंद्र ठरविण्याचा प्रयत्न आहे.
आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या पायाभूत सुविधा, नियोजनबद्ध नागरी वसाहती आणि रोजगारकेंद्रित विकास साधता आला, तर उरण-पनवेल-पेण पट्ट्याचा चेहरामोहरा बदलण्याची शक्यता आहे. मात्र, प्रकल्पग्रस्तांचे पुनर्वसन, जमीनमालकांना योग्य मोबदला, पर्यावरणाचे संरक्षण आणि स्थानिक पायाभूत सुविधांवरील वाढता ताण या आव्हानांवर प्रभावी तोडगा काढणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.
अशी असेल ‘मुंबई 3.0’ची रूपरेषा
– 124 गावे – उरण, पनवेल आणि पेण तालुक्यांतील गावांचा समावेश
– 323.44 चौ. किमी – प्रस्तावित विकासाचे क्षेत्र
– परदेशी कंपनीकडून मास्टर प्लॅन
– लँड पूलिंगचा पर्याय
– जमीनमालकांना रोख मोबदला, FSI आणि TDRचे पर्याय
– आधुनिक गृहसंकुले आणि नागरी सुविधा
– टेक कंपन्या व संशोधन केंद्रांना प्रोत्साहन
– मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मितीचे उद्दिष्ट
– मुंबई-नवी मुंबईवरील लोकसंख्या व वाहतूक कोंडीचा ताण कमी करण्याचा प्रयत्न
