मुंबई प्रतिनिधी
“ज्ञानोबा-तुकाराम”च्या जयघोषात आषाढी एकादशीसाठी पंढरपूरकडे निघालेल्या लाखो वारकऱ्यांसाठी भारतीय रेल्वेने यंदा मोठी भेट दिली आहे. वाढती प्रवासी संख्या, वारीसाठी होणारी प्रचंड गर्दी आणि वारकऱ्यांची सोय लक्षात घेऊन मध्य रेल्वेच्या सोलापूर विभागाने तब्बल ५४ विशेष रेल्वे फेऱ्या चालवण्याची घोषणा केली आहे. राज्यातील विदर्भ, खान्देश, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि पुणे विभागातील भाविकांना थेट किंवा जोड मार्गाने पंढरपूर गाठता यावे यासाठी हे व्यापक नियोजन करण्यात आले आहे.
आषाढी एकादशी हा महाराष्ट्राच्या आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा उत्सव मानला जातो. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या पालख्या पंढरपूरकडे मार्गस्थ झाल्यानंतर राज्यभरातून लाखो वारकरी विठुरायाच्या दर्शनासाठी पंढरपूरमध्ये दाखल होतात. या काळात रस्ते, बसस्थानके आणि रेल्वे स्थानकांवर प्रचंड गर्दी होत असल्याने रेल्वे प्रशासनाकडून दरवर्षी विशेष गाड्यांचे नियोजन केले जाते. यंदा मात्र वारकऱ्यांची संभाव्य संख्या लक्षात घेऊन विशेष गाड्यांची संख्या वाढवण्यात आली आहे.
विदर्भातील भाविकांसाठी नागपूर-मिरज विशेष
विदर्भातील वारकऱ्यांसाठी नागपूर ते मिरज दरम्यान चार विशेष फेऱ्या चालवण्यात येणार आहेत. गाडी क्रमांक ०१२०५ विशेष नागपूरहून २३ आणि २४ जुलै रोजी सकाळी ८.५० वाजता सुटून दुसऱ्या दिवशी सकाळी ११.५५ वाजता मिरजला पोहोचेल. तर गाडी क्रमांक ०१२०६ विशेष मिरजहून २४ आणि २५ जुलै रोजी दुपारी १२.५५ वाजता सुटून दुसऱ्या दिवशी नागपूरला पोहोचेल.
या गाड्यांना अजनी, वर्धा, पुलगाव, धामणगाव, बडनेरा, अकोला, शेगाव, भुसावळ, मनमाड, कोपरगाव, बेलापूर, अहिल्यानगर, दौंड, कुर्डुवाडी, पंढरपूर आणि सांगोला यांसह अनेक महत्त्वाच्या स्थानकांवर थांबे देण्यात आले आहेत. त्यामुळे विदर्भातील हजारो भाविकांना थेट व सोयीस्कर रेल्वे प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध होणार आहे.
अमरावतीकरांसाठी विशेष सुविधा
नवीन अमरावती-पंढरपूर विशेष गाड्यांच्या चार फेऱ्याही रेल्वेने जाहीर केल्या आहेत. २१ व २४ जुलै रोजी अमरावतीहून सुटणारी गाडी दुसऱ्या दिवशी सकाळी पंढरपूरला पोहोचणार आहे. तर २२ व २५ जुलै रोजी पंढरपूरहून परतीची सेवा उपलब्ध असेल.
अमरावती, अकोला, शेगाव, भुसावळ, जळगाव, मनमाड, कोपरगाव, अहिल्यानगर, दौंड आणि कुर्डुवाडी या मार्गावरील भाविकांना या विशेष सेवेचा लाभ मिळणार आहे.
खामगाव-पंढरपूर दरम्यान चार विशेष फेऱ्या
बुलढाणा जिल्हा आणि परिसरातील वारकऱ्यांची संख्या मोठी असल्याने खामगाव-पंढरपूर विशेष गाडीच्या चार फेऱ्या चालवण्यात येणार आहेत. २२ आणि २५ जुलै रोजी खामगावहून गाडी सुटेल, तर २३ आणि २६ जुलै रोजी पंढरपूरहून परतीची सेवा उपलब्ध असेल.
या गाड्यांमुळे खामगाव, जळंब, नांदुरा, मलकापूर, भुसावळ, जळगाव आणि मनमाड परिसरातील वारकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
खान्देशातील भाविकांसाठी भुसावळ-पंढरपूर विशेष
खान्देशातील जळगाव, भुसावळ, पाचोरा, चाळीसगाव परिसरातून दरवर्षी मोठ्या संख्येने भाविक पंढरपूरला जातात. ही बाब लक्षात घेऊन भुसावळ-पंढरपूर अनारक्षित विशेष गाड्यांच्या चार फेऱ्या चालवण्यात येणार आहेत.
विशेष म्हणजे या गाड्यांमध्ये १८ सामान्य द्वितीय श्रेणी डबे असणार आहेत. त्यामुळे आरक्षणाशिवाय प्रवास करणाऱ्या वारकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळणार आहे. कमी खर्चात आणि सहज उपलब्ध होणाऱ्या या सेवेचा लाभ हजारो भाविक घेण्याची शक्यता आहे.
मराठवाड्यासाठी आठ विशेष फेऱ्या
मराठवाड्यातील वारकऱ्यांसाठी रेल्वेने विशेष भर दिली आहे. लातूर-पंढरपूर दरम्यान तब्बल आठ विशेष फेऱ्या चालवण्यात येणार आहेत. २४, २७, २८ आणि २९ जुलै रोजी सकाळी लातूरहून गाडी सुटेल आणि दुपारी पंढरपूरला पोहोचेल. त्याच दिवशी परतीची सेवाही उपलब्ध असेल.
हरंगुळ, औसा रोड, मुरूड, ढोकी, धाराशिव, बार्शी टाऊन, कुर्डुवाडी आणि मोडनिंब या स्थानकांवर थांबे असल्यामुळे लातूर आणि धाराशिव जिल्ह्यातील हजारो वारकऱ्यांना याचा लाभ मिळणार आहे.
कोल्हापूर, सांगली भागासाठी दैनंदिन सेवा
पश्चिम महाराष्ट्रातील भाविकांसाठी कोल्हापूर-कुर्डुवाडी दरम्यान दररोज विशेष अनारक्षित गाडी चालवण्यात येणार आहे. २२ ते २९ जुलै या कालावधीत ही सेवा उपलब्ध राहणार आहे.
कोल्हापूर, हातकणंगले, जयसिंगपूर, मिरज, कवठेमहांकाळ, जत रोड, सांगोला आणि पंढरपूर या स्थानकांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या वारकऱ्यांसाठी ही अत्यंत महत्त्वाची सुविधा मानली जात आहे. ग्रामीण भागातील भाविकांनाही याचा मोठा फायदा होणार आहे.
पुणे विभागासाठीही विशेष व्यवस्था
पुणे आणि परिसरातील वारकऱ्यांसाठी पुणे-मिरज विशेष अनारक्षित गाड्या दररोज धावणार आहेत. २३ ते २९ जुलैदरम्यान चालणाऱ्या या गाड्यांना हडपसर, उरुळी, दौंड, जेऊर, कुर्डुवाडी, मोडनिंब आणि पंढरपूर येथे थांबे देण्यात आले आहेत.
पुणे जिल्हा, सोलापूर जिल्हा आणि सांगली परिसरातील भाविकांना या विशेष सेवेमुळे पंढरपूरला पोहोचणे अधिक सुलभ होणार आहे.
वारकऱ्यांची गर्दी नियंत्रणात ठेवण्याचे मोठे आव्हान
आषाढी वारीदरम्यान पंढरपूरमध्ये लाखो भाविक एकत्र येतात. रेल्वे स्थानकांवर तिकीट काढण्यासाठी, गाड्यांमध्ये प्रवेशासाठी आणि प्रवासादरम्यान मोठी गर्दी होत असते. यंदा विशेष गाड्यांची संख्या वाढवून रेल्वे प्रशासनाने गर्दी नियंत्रणाचे आव्हान पेलण्याचा प्रयत्न केला आहे.
विशेषतः अनारक्षित गाड्यांची संख्या वाढवण्यात आल्यामुळे सामान्य वारकऱ्यांना प्रवासासाठी मोठा आधार मिळणार आहे. यामुळे नियमित रेल्वे सेवांवरील ताणदेखील कमी होण्यास मदत होणार आहे.
आरक्षणाची सुविधा उपलब्ध
विशेष शुल्क आकारल्या जाणाऱ्या गाड्यांसाठी आरक्षण सर्व संगणकीकृत आरक्षण केंद्रांवर तसेच आयआरसीटीसीच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. अनारक्षित डब्यांसाठी तिकिटे रेल्वे स्थानकांवरील बुकिंग काउंटर आणि RailOne अॅपद्वारे मिळणार आहेत.
प्रवाशांनी वैध तिकीट घेऊनच प्रवास करावा तसेच रेल्वे प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करावे, असे आवाहन रेल्वेकडून करण्यात आले आहे.
विठुरायाच्या दर्शनासाठी रेल्वेचा हातभार
आषाढी वारी ही केवळ धार्मिक परंपरा नसून महाराष्ट्राच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक एकात्मतेचे प्रतीक मानली जाते. राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो वारकरी पायी, बसने आणि रेल्वेने पंढरपूरकडे मार्गक्रमण करतात. अशा वेळी रेल्वे प्रशासनाने केलेले हे व्यापक नियोजन लाखो वारकऱ्यांच्या सेवेसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.
तब्बल ५४ विशेष फेऱ्यांच्या माध्यमातून यंदाची आषाढी वारी अधिक सुलभ, सुरक्षित आणि नियोजनबद्ध करण्याचा रेल्वे प्रशासनाचा प्रयत्न असून, विठ्ठल भक्तांमध्ये या निर्णयाचे स्वागत होत आहे. “पांडुरंगाच्या दर्शनासाठी निघालेल्या वारकऱ्यांना आता प्रवासाची चिंता राहणार नाही,” अशी भावना अनेक भाविकांनी व्यक्त केली आहे.
