नाशिक प्रतिनिधी
गोदावरीच्या पवित्र तीरावर वैदिक मंत्रोच्चार, शंखनाद, मंगलवाद्यांचा निनाद आणि साधू-महंतांच्या उपस्थितीत बारा वर्षांनी येणाऱ्या नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभपर्वाचा भव्य मंगलारंभ झाला. लाखो भाविकांच्या श्रद्धेचे केंद्र असलेल्या या महापर्वाची नांदी शनिवारी (३१ ऑक्टोबर) धर्मध्वजारोहणाने झाली. नाशिकच्या रामतीर्थावर राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते, तर त्र्यंबकेश्वरच्या ऐतिहासिक कुशावर्त तीर्थावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते धर्मध्वजारोहण करण्यात आले. या सोहळ्यामुळे गोदातीरावर धार्मिक चैतन्याचे वातावरण निर्माण झाले असून, आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या तयारीला आता अधिकृतपणे सुरुवात झाली आहे.
नाशिकमधील रामतीर्थावर आयोजित धर्मध्वजारोहण सोहळ्याला राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांची प्रमुख उपस्थिती लाभली. धार्मिक विधींनुसार त्यांनी यज्ञकुंडात आहुती अर्पण करून गोदावरी मातेचे पूजन केले. त्यानंतर पुरोहितांच्या वैदिक मंत्रोच्चारात धर्मध्वजारोहण करण्यात आले. धर्मध्वजा आकाशात फडकताच शंखनाद, घंटानाद आणि मंगलवाद्यांनी संपूर्ण परिसर दुमदुमून गेला. विविध आखाड्यांचे महंत, धर्माचार्य, साधू-संत आणि भाविकांनी या मंगल सोहळ्याचे साक्षीदार होत सिंहस्थ पर्वाच्या प्रारंभाचे स्वागत केले.
दुसरीकडे, त्र्यंबकेश्वर येथील कुशावर्त तीर्थावरही धर्मध्वजारोहणाचा सोहळा मोठ्या धार्मिक उत्साहात पार पडला. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते गोदावरी पूजन, संकल्पविधी आणि गणेशपूजन करण्यात आले. त्यानंतर ध्वजस्तंभ, धर्मध्वज आणि ध्वजपताकांचे विधिवत पूजन करून धर्मध्वजारोहण करण्यात आले. या सोहळ्याला शृंगेरीपीठाचे जगद्गुरू शंकराचार्य विधुशेखर भारती यांची विशेष उपस्थिती होती. त्यांनीही धर्मध्वजाचे पूजन केले. उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, सुनेत्रा पवार यांच्यासह अनेक लोकप्रतिनिधी, धार्मिक क्षेत्रातील मान्यवर आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. मंत्रोच्चार, शंखनाद आणि धार्मिक जयघोषाने कुशावर्त तीर्थ परिसर भक्तिमय झाला. ध्वजारोहणानंतर गोदावरीची आरती करण्यात आली.
धर्मध्वजाला धार्मिक परंपरेत अनन्यसाधारण महत्त्व
सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या परंपरेमध्ये धर्मध्वजारोहणाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. कुंभपर्वाच्या प्रारंभाची धार्मिक घोषणा म्हणून या सोहळ्याकडे पाहिले जाते. बृहस्पतीचा सिंह राशीत प्रवेश हा सिंहस्थाच्या ज्योतिषीय परंपरेतील महत्त्वाचा योग मानला जातो. या पार्श्वभूमीवर धर्मध्वजारोहणाला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
धर्मध्वजावर सूर्य, चंद्र, बृहस्पती, सिंह, मगर, ॐकार, स्वस्तिक आणि घंटा यांसारखी शुभचिन्हे अंकित आहेत. या चिन्हांमधून धार्मिक श्रद्धा, मांगल्य, आध्यात्मिक ऊर्जा, गोदावरीची तीर्थपरंपरा आणि सिंहस्थाच्या प्राचीन सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीकात्मक दर्शन घडते. धर्मध्वजा फडकविण्याच्या विधीतून कुंभपर्वाच्या आयोजनाला धार्मिक अधिष्ठान प्राप्त होत असल्याची श्रद्धा आहे.
देश-विदेशातील भाविकांसाठी प्रशासनाची तयारी
नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी देशाच्या कानाकोपऱ्यातून तसेच परदेशातूनही लाखो भाविक, साधू-संत आणि यात्रेकरू दाखल होण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे आगामी काळात या दोन्ही तीर्थक्षेत्रांवर भाविकांची मोठी गर्दी होणार आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाकडून स्वच्छता, पाणीपुरवठा, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, पार्किंग, निवास व्यवस्था, सुरक्षा आणि अन्य नागरी सुविधांचे नियोजन करण्यात येत आहे. कुंभमेळा निर्विघ्नपणे पार पडण्यासाठी विविध शासकीय विभागांमध्ये समन्वय साधण्यावरही भर दिला जात आहे.
धर्मध्वजारोहणाच्या निमित्ताने नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर या दोन्ही तीर्थक्षेत्रांमध्ये सिंहस्थाच्या तयारीला धार्मिक अधिष्ठान मिळाले आहे. बारा वर्षांनी येणाऱ्या या महापर्वाच्या स्वागतासाठी गोदातीर सज्ज होण्याच्या दिशेने पहिले महत्त्वाचे पाऊल पडले आहे. आता आगामी दोन वर्षे नाशिक-त्र्यंबकेश्वर परिसरात सिंहस्थाची तयारी, धार्मिक कार्यक्रम आणि भाविकांच्या स्वागताची लगबग पाहायला मिळणार आहे.
सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या महत्त्वाच्या तारखा
३१ ऑक्टोबर २०२६ : धर्मध्वजारोहण आणि सिंहस्थ पर्वाचा प्रारंभ.
२ ऑगस्ट २०२७ : पहिले अमृतस्नान.
३१ ऑगस्ट २०२७ : दुसरे अमृतस्नान.
११ सप्टेंबर २०२७ : नाशिक येथे तिसरे अमृतस्नान.
१२ सप्टेंबर २०२७ : त्र्यंबकेश्वर येथे तिसरे अमृतस्नान.
२४ जुलै २०२८ : त्र्यंबकेश्वर येथे सिंहस्थाची सांगता.
२९ जुलै २०२८ : नाशिक येथे सिंहस्थाची सांगता.
