मुंबई, प्रतिनिधी
राज्यात मान्सून दाखल होऊन पंधरवडा उलटला असला तरी अनेक भागांमध्ये अद्याप समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. सुरुवातीच्या दमदार आगमनानंतर मान्सूनची वाटचाल मंदावल्याने खरीप हंगामाच्या तयारीत असलेल्या शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्रासह राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये पावसाअभावी पेरण्या रखडल्या असून शेतकरी आकाशाकडे डोळे लावून बसले आहेत. अशा परिस्थितीत भारतीय हवामान विभागाने (IMD) तसेच हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी व्यक्त केलेल्या नव्या अंदाजामुळे शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळण्याची चिन्हे आहेत.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार २० जूननंतर राज्यात मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. बंगालच्या उपसागरात आणि अरबी समुद्रात निर्माण होणाऱ्या अनुकूल हवामान प्रणालींच्या प्रभावामुळे पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्याच पार्श्वभूमीवर पंजाबराव डख यांनीही पुढील काही दिवस राज्यात चांगल्या पावसाचा अंदाज वर्तवला आहे.
२१ ते ३० जूनदरम्यान पावसाचा जोर
पंजाबराव डख यांच्या मते, २१ जूनपासून ३० जूनपर्यंत राज्यात अनेक भागांत जोरदार स्वरूपाचा पाऊस पडू शकतो. हा पाऊस संपूर्ण राज्यात एकाच वेळी होणार नसला तरी विविध भागांमध्ये टप्प्याटप्प्याने सक्रिय होईल. विदर्भातून पावसाला सुरुवात होऊन त्यानंतर मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकण या भागांत मान्सूनचा प्रभाव वाढेल, असा त्यांचा अंदाज आहे.
काही भागांमध्ये सलग पावसाच्या सरी तर काही ठिकाणी मध्यम ते जोरदार पावसाची नोंद होऊ शकते. परिणामी नद्या, नाले आणि लहान जलस्रोतांना पाणी मिळण्यास सुरुवात होईल. पावसाची ही मालिका खरीप हंगामासाठी महत्त्वाची ठरणार असल्याचेही डख यांनी नमूद केले आहे.
रखडलेल्या पेरण्यांना मिळणार चालना
यंदाच्या हंगामात राज्यातील अनेक भागांमध्ये पावसाअभावी पेरण्या रखडल्या आहेत. काही शेतकऱ्यांनी प्रारंभिक पावसावर पेरणी केली असली तरी त्यानंतर खंड पडल्याने उगवण आणि वाढीबाबत चिंता निर्माण झाली आहे. अशा वेळी जूनच्या अखेरीस अपेक्षित पाऊस पडल्यास पेरण्यांना गती मिळू शकते.
विशेषतः सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग आणि उडीद यांसारख्या खरीप पिकांसाठी पुढील आठवडाभरातील पाऊस निर्णायक ठरणार आहे. कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, जमिनीत पुरेशी ओल निर्माण झाल्यानंतरच मोठ्या प्रमाणावर पेरणी करणे योग्य राहील.
शेतकऱ्यांना सावधगिरीचा सल्ला
पंजाबराव डख यांनी शेतकऱ्यांना पेरणीबाबत घाई न करण्याचा सल्ला दिला आहे. केवळ वरवर ओल दिसत असल्यामुळे पेरणी केल्यास नंतर नुकसान होण्याची शक्यता असते. जमिनीत किमान पुरेशी खोलवर ओल साचलेली असल्याची खात्री करूनच पेरणी करावी, असे त्यांनी म्हटले आहे.
त्यांच्या मते, जमिनीत केवळ एक-दोन बोटे ओल असेल तर पेरणी टाळावी. मात्र खोलवर ओलावा निर्माण झाल्यानंतर पेरणी करण्यास हरकत नाही. यामुळे बियाण्यांची उगवण चांगली होऊन पुढील वाढीसाठी पोषक वातावरण मिळू शकते.
दुष्काळाची शक्यता कमी?
यंदाच्या हंगामाबाबत सकारात्मक संकेत देताना पंजाबराव डख यांनी राज्यात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता कमी असल्याचे मत व्यक्त केले आहे. जूनअखेरीपासून मान्सूनचा वेग वाढेल आणि पुढील काळातही समाधानकारक पाऊस पडेल, असा त्यांचा अंदाज आहे. तसेच यंदा परतीचा पाऊसही चांगला राहण्याची शक्यता त्यांनी व्यक्त केली.
मात्र हवामानातील बदलत्या परिस्थितीमुळे दीर्घकालीन अंदाजांमध्ये काही प्रमाणात बदल होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकरी आणि नागरिकांनी भारतीय हवामान विभागाच्या अधिकृत अंदाजांवर लक्ष ठेवण्याची आवश्यकता तज्ज्ञांकडून व्यक्त करण्यात येत आहे.
हवामान खात्याच्या अंदाजाकडे लक्ष
राज्यातील पावसाची पुढील दिशा ठरविण्यासाठी येत्या दोन ते तीन दिवसांतील वातावरणीय घडामोडी महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. मान्सून सक्रिय झाल्यास जूनअखेरपर्यंत राज्यातील पावसाची तूट काही प्रमाणात भरून निघू शकते. परिणामी खरीप हंगामाला अपेक्षित बळ मिळण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. शेतकरी, कृषी विभाग आणि प्रशासनाचे लक्ष आता २० जूननंतरच्या पावसाकडे लागले आहे.
