मुंबई प्रतिनिधी
भारतातील रेल्वे प्रवासाचे चित्र पुढील काही वर्षांत पूर्णपणे बदलणार असल्याचे संकेत रेल्वे मंत्रालयाच्या नव्या महत्त्वाकांक्षी योजनेतून मिळत आहेत. देशभरात तब्बल सात नवीन हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडोर उभारण्याचा आराखडा तयार करण्यात आला असून, या प्रकल्पांमुळे मुंबई, पुणे, हैदराबाद, बंगळुरू, चेन्नई, दिल्ली आणि वाराणसी यांसारखी प्रमुख शहरे अभूतपूर्व वेगाने जोडली जाणार आहेत. या महत्त्वाकांक्षी योजनेसाठी सुमारे १६ लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक अपेक्षित असल्याची माहिती रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी दिली.
कोलकाता येथे झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत या प्रकल्पांचा आढावा घेताना रेल्वेमंत्र्यांनी देशाच्या रेल्वे इतिहासातील ही सर्वात मोठी परिवर्तनकारी योजना असल्याचे नमूद केले. मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या अनुभवाच्या आधारे आता देशातील इतर भागांमध्येही वेगवान रेल्वे नेटवर्क उभारण्याचा निर्धार केंद्र सरकारने केला आहे.
मुंबई-पुणे अंतर अवघ्या ४८ मिनिटांत
या प्रस्तावित प्रकल्पांमधील सर्वाधिक चर्चेचा विषय ठरत आहे तो मुंबई-पुणे हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडोर. सध्या मुंबई ते पुणे रेल्वेने प्रवास करण्यासाठी सुमारे साडेतीन तास लागतात. डेक्कन क्वीनसारखी वेगवान गाडीही हा प्रवास तीन तासांहून अधिक वेळेत पूर्ण करते. मात्र नवीन हाय-स्पीड रेल्वेमुळे हे अंतर अवघ्या ४८ मिनिटांत पार करता येणार आहे.
सुमारे १७० किलोमीटर लांबीच्या या मार्गामुळे महाराष्ट्रातील दोन प्रमुख आर्थिक केंद्रांमधील संपर्क अधिक वेगवान होणार असून उद्योग, आयटी, शिक्षण आणि पर्यटन क्षेत्राला मोठी चालना मिळणार आहे.
देशातील सात महत्त्वाचे हाय-स्पीड रेल्वे मार्ग
रेल्वे मंत्रालयाच्या प्राथमिक आराखड्यानुसार पुढील सात हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडोर विकसित करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे :
– दिल्ली – वाराणसी : ९४५ किमी, प्रवास फक्त ३.५ तास
– वाराणसी – सिलिगुरी : ६७० किमी, प्रवास २.४ तास
– मुंबई – पुणे : १७० किमी, प्रवास ४८ मिनिटे
– पुणे – हैदराबाद : ५०१ किमी, प्रवास १.६ तास
– हैदराबाद – बंगळुरू
– बंगळुरू – चेन्नई
– चेन्नई – हैदराबाद
या मार्गांमुळे उत्तर, पश्चिम, दक्षिण आणि पूर्व भारतामध्ये उच्चगती रेल्वेचे जाळे निर्माण होणार आहे. विमानप्रवासाला पर्याय ठरणाऱ्या या रेल्वेमुळे वेळेची मोठी बचत होणार असून देशातील आर्थिक व्यवहारांना नवी गती मिळेल, असा विश्वास रेल्वे मंत्रालयाने व्यक्त केला आहे.
दिल्ली ते सिलिगुरी फक्त सहा तासांत
रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी दिल्ली-वाराणसी आणि वाराणसी-सिलिगुरी कॉरिडोरचा आढावा घेताना सांगितले की, हे दोन्ही मार्ग पूर्ण झाल्यानंतर दिल्ली ते सिलिगुरी हा प्रवास सध्या लागणाऱ्या वेळेच्या तुलनेत मोठ्या प्रमाणात कमी होऊन अवघ्या सहा तासांत पूर्ण होऊ शकतो. त्यामुळे उत्तर भारतातील पर्यटन, व्यापार आणि औद्योगिक विकासाला मोठी चालना मिळणार आहे.
स्वदेशी बुलेट ट्रेनचे स्वप्न साकारतेय
भारताची पहिली पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित बुलेट ट्रेन तयार करण्याचे कामही वेगाने सुरू आहे. प्रारंभी ही ट्रेन ताशी २८० किलोमीटर वेगाने धावणार असून पुढील टप्प्यात तिचा वेग ताशी ३५० किलोमीटरपर्यंत वाढविण्याची योजना आहे.
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्प हा देशातील पहिला हाय-स्पीड रेल्वे प्रकल्प असून त्याचे काम सध्या युद्धपातळीवर सुरू आहे. रेल्वे मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, प्रकल्पाच्या बांधकामाचा वेग आता दरमहा १५ किलोमीटरपर्यंत पोहोचला आहे. अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, आधुनिक यंत्रसामग्री आणि नियोजनबद्ध कामकाजामुळे हा वेग साध्य करण्यात यश आले आहे.
सुरत-बिलिमोरा टप्पा २०२७ मध्ये सुरू होण्याची शक्यता
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाचा पहिला टप्पा म्हणून सुरत ते बिलिमोरा या सुमारे १०० किलोमीटरच्या मार्गावर ऑगस्ट २०२७ पर्यंत सेवा सुरू करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. संपूर्ण मुंबई-अहमदाबाद कॉरिडोरसाठी अद्याप अधिकृत अंतिम मुदत जाहीर करण्यात आलेली नसली तरी २०२९ पर्यंत हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प पूर्ण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
भारताच्या वाहतूक व्यवस्थेत नवे पर्व
देशातील वाढती लोकसंख्या, वेगवान शहरीकरण आणि आर्थिक विकास लक्षात घेता हाय-स्पीड रेल्वे ही केवळ वाहतुकीची सुविधा नसून भविष्यातील आर्थिक प्रगतीचा महत्त्वाचा पाया ठरणार आहे. मुंबई-पुणे, पुणे-हैदराबाद किंवा दिल्ली-वाराणसीसारख्या मार्गांवरील प्रवासाचा वेळ तासांवरून मिनिटांमध्ये येणार असल्याने उद्योग, पर्यटन, रोजगार आणि गुंतवणूक क्षेत्राला मोठा फायदा होणार आहे.
रेल्वे मंत्रालयाच्या या महत्त्वाकांक्षी योजनेमुळे भारत जगातील वेगवान रेल्वे नेटवर्क असलेल्या देशांच्या यादीत अधिक सक्षमपणे स्थान मिळविण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
