मुंबई प्रतिनिधी
राज्यातील शेतकरी, नागरिक आणि प्रशासन यांची प्रतीक्षा अखेर संपुष्टात आली असून नैऋत्य मान्सूनने महाराष्ट्रात अधिकृत प्रवेश केला आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) शनिवारी तळकोकणात मान्सून दाखल झाल्याची घोषणा केली. गोवा संपूर्णपणे व्यापल्यानंतर मान्सूनच्या वाऱ्यांनी दक्षिण कोकणात प्रवेश केला असून आता त्यांची वाटचाल मुंबई, उत्तर कोकण आणि राज्याच्या अंतर्गत भागांकडे सुरू झाली आहे. त्यामुळे उष्णतेच्या तडाख्याने हैराण झालेल्या नागरिकांना दिलासा मिळण्याची चिन्हे निर्माण झाली आहेत, तर खरीप हंगामाच्या तयारीत असलेल्या शेतकऱ्यांमध्येही उत्साहाचे वातावरण आहे.
केरळनंतर वेगवान प्रगती
यंदा मान्सूनचे केरळमध्ये आगमन नेहमीच्या तारखेपेक्षा काहीसे उशिरा झाले. ४ जून रोजी केरळ किनारपट्टीवर दाखल झाल्यानंतर मान्सूनने अल्पावधीतच वेग पकडला. अवघ्या दोन दिवसांत त्याने कर्नाटक, तामिळनाडू, गोवा आणि अरबी समुद्रातील विस्तारित क्षेत्र व्यापत महाराष्ट्राच्या सीमेला गाठले. हवामान विभागाच्या ताज्या निरीक्षणांनुसार, मान्सूनच्या पुढील प्रगतीसाठी वातावरण अनुकूल असून वाऱ्यांची दिशा, आर्द्रतेचे प्रमाण आणि समुद्रावरील परिस्थिती यामुळे त्याला अधिक गती मिळण्याची शक्यता आहे.
मुंबईच्या आगमनाकडे सर्वांचे लक्ष
मान्सून तळकोकणात दाखल झाल्यानंतर सर्वसाधारणपणे पुढील टप्पा मुंबई आणि उत्तर कोकणाचा असतो. अनेक वर्षांच्या हवामान नोंदींनुसार दक्षिण कोकणात पोहोचल्यानंतर मान्सून काही वेळा अतिशय वेगाने पुढे सरकतो. त्यामुळे येत्या काही दिवसांत मुंबईत मान्सूनच्या अधिकृत आगमनाची घोषणा होण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
मुंबई महानगर क्षेत्रासह ठाणे, पालघर आणि रायगड जिल्ह्यांमध्ये ढगाळ वातावरण, अधूनमधून सरी आणि वाऱ्याच्या वेगात वाढ अशी स्थिती निर्माण होऊ शकते. काही भागांत मुसळधार पावसाचाही अंदाज व्यक्त करण्यात येत आहे. त्यामुळे प्रशासनाने आवश्यक ती पूर्वतयारी सुरू केली आहे.
उष्णतेच्या झळांनंतर दिलासादायक घडामोड
एप्रिल आणि मे महिन्यात राज्यातील अनेक भागांनी विक्रमी उष्णतेचा अनुभव घेतला. विशेषतः विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रातील काही भागांमध्ये तापमानाने चाळिशी ओलांडली होती. विदर्भात काही ठिकाणी उष्णतेच्या लाटेसदृश परिस्थिती निर्माण झाल्याने नागरिकांचे जनजीवन विस्कळीत झाले होते.
मे महिन्याच्या उत्तरार्धात काही भागांत वादळी वाऱ्यांसह अवकाळी पावसाने हजेरी लावली असली, तरी शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांचे लक्ष मान्सूनकडेच लागून राहिले होते. आता मान्सूनच्या अधिकृत प्रवेशामुळे खरीप पेरणीसाठी अनुकूल वातावरण तयार होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
खरीप हंगामाला मिळणार चालना
महाराष्ट्रातील कृषी अर्थव्यवस्थेसाठी मान्सून अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. राज्यातील मोठ्या क्षेत्रातील शेती अजूनही पावसावर अवलंबून आहे. त्यामुळे मान्सूनच्या आगमनामुळे शेतकऱ्यांनी बियाणे, खते आणि मशागतीच्या कामांना वेग देण्यास सुरुवात केली आहे.
विशेषतः भात, सोयाबीन, कापूस, तूर आणि मका या प्रमुख खरीप पिकांच्या पेरणीसाठी मान्सूनचा पहिला टप्पा निर्णायक मानला जातो. सुरुवातीच्या पावसाचा वेग आणि सातत्य यावर यंदाच्या हंगामाचे यश मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.
गेल्या वर्षाच्या तुलनेत वेगळे चित्र
गेल्या वर्षी मान्सूनने २४ मे रोजी केरळमध्ये प्रवेश केला होता. त्यानंतर अवघ्या एका दिवसात तो तळकोकणात पोहोचला आणि २६ मे रोजी मुंबईत दाखल झाला होता. यंदा केरळमध्ये आगमन उशिरा झाले असले, तरी त्यानंतरची प्रगती तुलनेने जलद होताना दिसत आहे.
हवामान विभागाने यापूर्वी जून महिन्यात राज्यात सरासरीपेक्षा काही प्रमाणात कमी पावसाची शक्यता वर्तवली आहे. त्यामुळे मान्सूनची पुढील वाटचाल, त्याचा वेग आणि जून महिन्यातील प्रत्यक्ष पर्जन्यमान याकडे शेतकरी, जलसंपदा विभाग आणि प्रशासनाचे विशेष लक्ष लागले आहे.
पुढील काही दिवस महत्त्वाचे
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, पुढील तीन ते पाच दिवस मान्सूनच्या प्रगतीच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. वातावरणातील अनुकूल परिस्थिती कायम राहिल्यास मान्सून मुंबईसह उत्तर कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्याच्या काही भागांत वेगाने पुढे सरकू शकतो. त्यामुळे राज्यभरात पावसाळी वातावरणाची सुरुवात होण्याची चिन्हे स्पष्ट दिसू लागली आहेत.
मान्सूनच्या या आगमनामुळे एकीकडे उष्णतेपासून दिलासा मिळणार असला, तरी दुसरीकडे खरीप हंगामाच्या आशाही बळावल्या आहेत. त्यामुळे ‘पावसाच्या प्रतीक्षेत’ असलेल्या महाराष्ट्राला अखेर दिलासादायक बातमी मिळाली आहे.
